4885 yıl önce Mısır okullarında okutulan Ptah Hotep’in ders kitabı

203

Eski Mısır Firavunlarının ülkesinde eğitim önemsenmiştir. Firavunlar dönemi Mısır, eğitim sayesinde bu gün bile insanları şaşırtan gizemli ve saygın bir uygarlık kurmuşlardır. Tıp, mimari, tarım, matematik ve geometri, edebiyat ve ahlak öğretimi hayret uyandıran seviyede idi. Mısır’da eğitim, iyi yurttaş yetiştirmenin ve iyi bir devlet olmanın temeli sayılmıştır.

Çocuğu sadece annesi emzirir , çocuklar için yapılan fildişi ve tahta oyuncaklar antik Mısır’da çocuğa verilen önemi göstermektedir.

Mısır Firavunu İssi’nin Başbakanı Ptah – Hotep’in Ders Kitabı M.Ö. 2870 sıralarında hazırlanmıştır. Günümüzden 4885 yıl önce yazılan Ahlak ve Hikmet Öğretisi Kitabı Mısır okullarında okutulmuştur.

4885 Yıl Önce Yazılmış Ptah – Hotep’in Ders Kitabının Özeti;

Ptah – Hotep’in Kitabının  Başında; “Tanrıların sevgilisi prens ve başbakan Ptah- Hotep, bilgisizlere bilgi vermek, doğruluğu öğretmek, kendisini dinleyenleri kutlu ve mutlu kılmak için işitip te dinleyenleri eğitmek için konuşuyor” şeklinde başlayıp, özet olarak şunlar öğütlenmektedir.

1. Bildiğinle böbürlenme ve ona güvenme.

2. Bilgiliden faydalandığın gibi bilgisizden de faydalanmayı bil. Çünkü bilgi ve sanatın sınırı yoktur. Hiçbir bilgin ya da sanatçı yetkin, üstün ve eksiksiz sayılamaz.

3. İyi bir söz değerli bir yeşiltaş gibi gizlenmiştir, insan onu köle bir kadın ya da fakirlerin fakiri olan bir kimsenin yanında da bulabilir.

4. Gerçek her şeyden üstündür. Onun erdemi de sonsuz, ölümsüz olup yaradılışından beri sarsılmamıştır; onu çiğnemek isteyen er geç cezasını bulur; o doğru bir yol gibi önümüzde uzanmaktadır. Ondan sapmamalı.

5. Konuk olarak bir yere gittiğinde önüne konulanı ye, başkalarının önündekine bakma. Ev sahibi seni selamladıktan sonra konuş; o gülerse sen de gül.

6. Sana emanet edilen bir şeye, bir göreve, bir aracılığa ve genel olarak güvene ihanet etme.

7. Gerçeğe sıkı yapış, kızma, ağzını bozma. Bu işte küçük büyük farkı yoktur.

8. Bu dünyada yükselmiş olanları kıskanma. Onları beğenip alkışla, yüreğinden kötü bir şey geçirme.

9. Oğluna tanrı korkusu öğret ve onu doğruluk yolunda yetiştir. Gidişi iyi olursa beğeni göster, suç işlerse cezalandır.

10. Kadınlardan sakın. İster eşin, ister kız kardeşin, ister komşun, ister arkadaşın ya da tanıdığın olsun ölçünü bil.

11. Açgözlülük iyileşmeyen bir hastalıktır. O anayı, babayı, eşi, kardeşi üzer, sıkıntıya düşürür.  O bütün kötülükleri içine toplamış bir bohçadır. Doğruluğu kılavuz alan biri doğru yaşar, ölür, gömülür. Fakat cimriliğinden dolayı açgözlünün mezarı bile olmaz.

12. Halini vaktini düzeltince evlen ve bir yuva kur. Eşini sev. Onun yeri evdir. Onu yedir, içir, giydir, hastalığında ilaç ver, onu süsle ve sevindir. O sahibi için iyi bir tarladır. Cömert ol fakat onu evde başat kılma.

13. Arkadaş seçeceğin kimseyi konuşmakla dene, niteliğini yokla, sonra yaklaş ve ona yüreğini aç.

14. Konuşma bir sanattır, bunu bil ve öğren. Güzel sözlere kapılma. İşittiğini tart, doğruyu eğriden ayırmasını bil.

15. Dinlemeyi de öğren. Akıllılardan ve bilginlerden faydalan. İşitmek, dinlemek konuşmaktan iyidir. Bilgi gözden ve kulaktan girer, akıl bunları sindirir.

16. Babanı ve yaşlıları dinle, kötülerden örnek alma.

17. Sağlam ol ve firavuna hizmet et. Eğer bu sözlerimi dinlersen doğru yolu bulacaksın. Gerçekten şaşma ve doğruluktan sapma.(1)

Tevrat’ın Peygamberi Hz. Musa’da Mısır okullarında Mısır kralı olacak Ramses’le birlikte eğitim görmüştür. Eğitiminin bitiminde taş ocaklarının işletilmesi ve mabetlerin yapımından sorumlu dönemin mimar-mühendisi olmuştur.

Mısır uygarlığı eğitim sayesinde güçlü bir uygarlık olmuş, Tevrat’ın ifadesi ile kölelerin bile et kazanlarının başında doyuncaya kadar yemek yiyebildikleri zengin bir devlet olmuştur.(2)

Antik Mısır’ın Eğitim Sistemi Tüm Dünyayı Etkilemiştir;

MÖ 2500’de devlet memurları arasında kitaplar evi muhafızı görüldüğüne göre daha önceki dönemlere ait kitaplar olduğunu gösteriyor.

Mısır yazısı sembollerden oluşuyordu. Bu semboller bazen bir heceyi, bir kelimeyi hatta bir cümleyi bile ifade edebiliyordu. Bu nedenle Mısır yazısında sembollerin sayısı 700 civarındadır. Şiir ve düz yazı halinde din, hukuk, hikâye, efsane gibi pek çok edebi eser yazılmıştır. Yazının günlük kullanımlarında, hieratik denilen daha hızlı ve daha kolay yazmayı sağlayan bir alfabe kullanmışlardır.

Yazı ile iş görmek o derece ilerlemiştir ki kaybolan kölelerii duvarlara astıkları papirüslerle aramışlardır.

Eskiden beri okul teşkilatı vardır ve bu teşkilat ilkokul, ortaokul , yüksekokul şeklinde idi.

Eğitimde meyveler kullanılır, 100000’e yakın sayı şekillerle ifade edilirdi.

11 yaşında geometri derslerine başlanırdı. Çocuklar üçgen ve dörtgen çizer, hatta ahşap cetvel bile kullanırlardı. Yüzey ölçmeyi öğrenirlerdi.

Harf ve sayı taş levhalar üzerinde öğrenilir , öğrendiklerini papirüse yazarlardı.

Mısırlı bir çocuk 5 yaşında okula başlar, babası da çocuğa her gün evde ders gösterirdi.

İlkokulu bitirenler yapılan imtihandaki başarılarına göre diğer okula geçerdi, eğitim 5-17 yaş aralığında sürerdi.

Yüksek okulu bitirenler yazıcı unvanı ile memur olurlardı.

Yazıcılar gibi din adamları da memur olabilmekle birlikte bu durum alt tabakadan üst tabakaya geçişin tek yolu sayılırdı.

Meteoroloji ve Astronomi, Tarla anlaşmazlıkları için hukuk, kuraklık için açılması gereken kanallar için topoğrafya ve mühendislik eğitimi gelişmiştir.

Gün 24 saate ayrılmış, yıl 12 aya bölünmüş, 365 gün kavramı ile karşılanmış, Ay ve Güneş tutulmaları tespit edilmiş, günlük hayatta takvim kullanılmış.

Kimya ve Tıp ilerlemiş, doktorlar uzmanlaşmaya başlamıştır.

Antik Mısırda Tek Tanrı inancı vardı. Tanrı diğer varlıklardan sonra insanı yaratmıştır, tanrı dünyaya inerek insanlara çeşitli şekillerde görünmüştür.

Şiir, musiki, dans, mimarlık, heykeltıraşlık gibi sanatların tamamını din vücuda getirir.

Edebiyat ve şiirde kahramanlık teması dikkati çeker, güldürü eserleri Mısırlıların neşeli bir kültüre sahip olduğunu gösterir. Gitar, dümbelek, tar, flüt başlıca enstrümanlarıdır. Ahenkli hareket devlet menfaatiyle ilişkilendirildiğinden dans gelişir.

Hem beden sağlığı hem de savaş hazırlığı için, jimnastik gelişmiş, olimpiyatlara benzer yarışma ve ödüller verilmiş, Mimarlık, (prensesler); savaş önderlerini yetiştirmek için özel akademiler kurulmuştur.

Mısır’a ait eğitim araçları bugün British Museum’da sergilenmektedir.(3)

Antik Mısır’dan 2000 Yıl Sonra Antik Yunanda Eğitim;

Ünlü Yunan filozofları Mısırlıların ilimlerinden (aritmetik, geometri, astronomi vb.) çok yararlanmışlardır. Eflatun ideal devletin ancak eğitim ile gerçekleşebileceğini savunmuştur. Eflatuna göre Atinalılar çocuklarını ancak eğitim ile iyi yurttaş ve iyi devlete sahip olabilirdi.

Atinalılar; Kötü, korkak kimseleri, birbirlerine sövüp, sayan, alay eden, ayık, sarhoş, ağzını  bozanları taklit etmemek üzere yetiştirilmelidir.(4)

Eğitim olmaz ise yurtta düzensizlikler ve hastalıklar artacak, bir sürü mahkemeler ve hastaneler çoğalacaktır. Avukatlık ve hekimlik o memlekette gözde meslekler haline gelecektir.(5)

Eflatun “Devlet” isimli eserinde; Eğitim ile öyle devlet adamları yetiştirelim ki,  Ömürleri kötülemek ve kötülenmekle, tuzak kurmak ve tuzağa düşmekle geçmesin.(6) Devlete hizmet edenlerin amacı bütün topluma birden mutluluk sağlamak olmalıdır.(7) Düşüncelerinin kaynağı Antik mısır eğitim ideallerinden alınmıştır.


KAYNAKLAR:(1) A.Dilaçar. Kutadgu Bilig İncelemesi sf. 159
(2) Tevrat ( İstanbul 1994 ) 24. Çölde Ekmek Sf.68
(3) Volkan FİDAN— www.prezi.com
(4) Platon (Eflatun) Devlet Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Sf.79
(5) Paton (Eflatun) Devlet Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Sf.88
(6) Platon (Eflatun) Devlet Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Sf.98
(7) Platon (Eflatun) Devlet Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Sf.99