Atatürk’ün 1929 Dünya Ekonomik Krizinde Aldığı Önlemler

98

1929 Dünya Ekonomik Krizinde İnsanlar Mallarını, Sağlıklarını Kaybetti;

24 Ekim 1929 Perşembe günü Amerika Wall Street borsasında hisse senedi fiyatları dibe vurdu. Herkes elindeki hisse senetlerini satmak istedi. Panik yayıldı. Borsadaki panik, diğer piyasalara da sıçradı. Emtia fiyatları düşüşe geçti. Bu süreçte birçok banka battı.binlerce insan malını, sağlığını kaybetti.Uluslararası ticaret ve ödemeler azaldı. Ekonomik kriz dünyaya yayıldı.

Şehirlerde “işsizler ve evsizler kitleleri oluştu. Her dört kişiden üçü işsiz kaldı. İnsanlar karton barakalarda yaşamak zorunda kaldı.

Bunalımın etkileri II. Dünya Savaşı’na kadar yaklaşık 10 yıl devam etti. Kriz farklı ülkelerde değişik tarihlerde sona erdi. Krizden ilk çıkan ülke Almanya oldu.

Atatürk Türkiyesi 1929 Krizi İle Nasıl Mücadele Etti?

Atatürk 1929 Büyük Buranı olarak bilinen ekonomik krizini TBMM ile çözmeyi esas edindi. TBMM de 1.11.1929 yılında yaptığı konuşmada; Büyük Millet Meclisini Muhterem Azası;.. Sizin muvaffakiyetiniz milletin saadetidir, selametidir.(1) (şiddetli, sürekli alkışlar) diyerek gazi meclise güvenini ifade etti.

1.11.1930’ da “Arkadaşlar; geçen sene zarfında mücadeleye mecbur olduğumuz bir büyük hadise de milli para buhranıdır. Buhranı karşılamak için alınan tedbirlerin isabeti tahakkuk etmiştir. Her şeyden mühim olan esas iktisadi noktai nazardan, milletin uyanıklığı ve kendisinin yaşama hakkına itimadıdır.”(2) Sözleri ile başlayarak krize karşı alınan önlemleri paylaşmıştır.

Ekonomik krizle ilgili olarak Türkiye korumacı-devletçi iktisat politikalar izlemeye başladı.
Ülkelerle ayrı, ayrıTicaret ve ödeme antlaşmaları yaptı. Anlaşma yapan ülkelerden ithalata öncelik tanındı. Ekonomide kliring ve takas (malımı satın alanın, malını satın alırım) sistemi uyguladı.(3)

İhraç mallarına kalite kontrolü Başlattı. 1934 yılında kaite control, piyasa araştırması, uluslararası ticaret ve ödeme anlaşmaları hazırlama görevi yürütmek üzere TÜRKOFİS kuruldu.

Halk, hem tasarrufa hem de yerli malı kullanmaya özendirildi.

Yabancı uyrukluların ülkemizde küçük sanatlala uğraşmaları yasaklanarak bu alanda Türk vatandaşlarının faaliyet göstermeleri sağlandı.

Tarım Kredi kooperatifleri ve Tarım Satış Kooperatifleri kuruldu. Buday destekleme alımı yapılarak çiftçi rahatlatıldı.

T.C. Merkez Bankası kurularak, hisse senetleri vatandaşlara arzedildi.

Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti Kuruldu, Yerli Malı Kullanma Özendirildi;

“En yüksek ölçüde tutumluluk ulusal amacımız olmalıdır,” diyen Atatürk’ün önerisi ve telkiniyle 12 Aralık 1929 da Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu. Başkanlığını, TBMM Başkanı Kazım Özalp’ üstlendi. Bu cemiyet günümüzde Türkiye Ekonomi Kurumu adı ile faaliyetlerine devam etmektedir.
Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyetinden beklenen görevler arasında,.Atatürk’ün 25 Kasım 1920 yılında çıkarılmasını sağladığı “Meni İsrafat Kanunu” (İsrafın Önlenmesi Kanunu) ile hedeflenen;

– Halkı israfla mücadeleye, hesaplı, tutumlu yaşamaya ve tasarrufa alıştırma,
– Yerli mallarımızı tanıtmak, sevdirmek, kullandırmak,
– Yerli mallarımızın miktarını artırmak, sağlamlık ve zariflik itibariyle yabancı benzer mallar derecesine getirmeye ve fiyatlarını ucuzlatmaya çalışmak,
– Yerli mallarımızın sürümünü artırmak, cemiyetin amaçları olarak belirlenir.

Atatürk’ün himayesi altındaki bu cemiyet, her yıl “Vatandaş yerli malı kullan!”, “Vatandaş para biriktir!” sloganları ile bütün okullarda “Tasarruf Haftaları” düzenledi. “Yerli Malı Sergileri” açtı. Atatürk her yıl bu sergilere giderek oradaki öğrencilere yerli malı ve tasarruf konusunda sorular sorup, onların düşüncelerini aldı. tasarrufları artırma, ulusal ekonominin desteklenmesi ve milli onurun tesis edilmesi ile ilgili gayretleri destekledi.

BÜNYAMİN ÇAKIR

KAYNAK : (1) Öztürk Kazım Atatürk’ün TBMMAçık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları II Sf.1072
(2) Öztürk Kazım Atatürk’ün TBMMAçık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları II Sf.1074
(3) Wikipedia.org