Atatürk’ün ideal Cumhuriyet Köyü projesi

1424

İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi. Atatürk’ün işaret ve buyrukları ile Trakya Umum Müfettişi Kazım Dirik tarafından hazırlanmış,“Trakya’nın 5 Yıllık Kalkınma Planı” içerisinde gösterilmiştir.(1935-1940) (1)

Atatürk’ün manevi kızı Afet İnan kanalı ile Atatürk’e sunulmuş, Atatürk “İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi” üzerinde çalışmış ve uygulanmasını desteklemiştir. Atatürk’ün vefatı ile proje hayata geçirilememiş, Afet İnan, projenin aslını Türk Tarih Kurumu’na bağışlamıştır.(2)

İdeal Cumhuriyet Köyü çembersel eşmerkezli bölge planı üzerine tasarlanmıştır. Köyün merkezindeki meydan dairenin etrafında eğitim ve sosyal tesisler ile işmerkezleri ve dükkanlar planlanmış, özel konutlar ise daire biçimli yollara karşılıklı olarak yerleştirilmiştir.

İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi ilk kez Afet İnan’ın “Devletçilik İlkesi” ve “Cumhuriyetin Ellinci Yılı İçin Köylerimiz” adlı kitaplarında yer almıştır.(3)

İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi İlham Kaynağı Oldu;

43 tesisli İdeal cumhuriyet köyü projesi aslına uygun olarak hayata geçirilemedi ama her idealist Türk yönetici ve mülki idare amirinin bayındırlık tasarılarında kendine yer buldu.
Eski başbakanlardan Bülent Ecevit’in Köy kent projesi ile, MHP’nin Tarım kent projelerinin esin kaynağı oldu. Programsız büyük göçleri önleyebilecek, kırsal kaynakların etkin ve rasyonel kullanımını sağlayacak, refahı artırabilecek tipik Türk Köyü olarak literature  girdi.(4)

1973 yılında Köy işleri ve Kooperatifler Bakanlığı, Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünün 1306 sayılı kanunun ek 2 maddesine dayanarak yürüttüğü köysel alanda iç iskanın (fiziksel yerleşimin) düzenlenmesi ve köy gelişim merkezlerinin kurulması konulu çalışmaları kapsamında 14 ayrı ilde 15 köy, ideal cumhuriyet köyü projesinden esinlenerek yeniden yapılıp, hak sahiplerine teslim edilmiştir.(5)

Merhum Başbakan Bülent Ecevit’in ‘Hayalim’ dediği ‘Köy-Kent Projesi’ Ordu’nun Mesudiye İlçesi’nde, merkezi Çavdar Köyü olmak üzere Esatlı, Türkköyü, Kışlacık, Çardaklı, Yuvalı, Dayılı, Göçbeyi ve Ilışar köylerinde uygulandı.. Yüzde 75’i tamamlanan proje iktidar değişimi ile yarıda bırakılmasıyla, yarım kaldı.

Dünyada ise, endüstriyel tasarımcı, toplum mühendisi, mucit, yazar, konferansçı, fütürist Jacque Fresco tarafından projenin benzeri tasarlanarak Zeitgeist Hareketi tarafından geleceğin “Venüs Projesi” olarak dünyaya sunulmuştur. Halen dünya çapında bir hareket olan ve “tüm insanlığın iyiliği için bilimsel yöntemlerle büyük bir sosyal kalkınmayı”  savunan Venüs Projesi İdeal Cumhuriyet Köyü Projesinden esinlenilmiştir.

İdeal Türk Köyünün 43 Tesisi

1.Okul ve tatbikat bahçesi
2.Öğretmen evi
3.Halk odası
4.Köy konağı
5.Konuk odası
6.Okuma odası
7.Konferans salonu
8.Otel – han
9.Çocuk bahçesi
10.Köy parkı
11.Telefon santrali
12.Telefon santrali
13.Radyolu köy gazinosu
14.Ebe ve sağlık korucusu
15.Tarımbaşı
16.Hayvan sağlık korucusu
17.Sosyal kurumlar
18.Ziraat ve köy işleri müzesi
19.Gençler kulübü
20.Hamam
21.Etüv makinası
22.Köy yunak yeri
23.Cami
24.Revir
25.Kooparetifler
26.Köy Dükkanları
27.Spor alanı
28.Damızlık tavuk, tavşan, arı istasyonları
29.Damızlık ahırı
30.Kanara
31.Mandra
32.Değirmenler
33.Fabrika
34.Asri mezarlık
35.Hayvan mezarlığı
36.Kireç, taş, tuğla, kiremit ocakları
37.Yonca ve hayvan pancarı tarlası
38.Koruluk
39.Köy gübreliği
40.Fenni ağıl
41.Pazar yeri ve zahire loncası
42.Aşı durağı
43.Selektör binası

Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi sayısız akademik araştırmalara konu oldu, Türk köylerinde iskan çalışmalarına esin kaynağı oldu ama proje tam anlamı ile henüz uygulanamadı. Ama Türk inşaat sektörünün geldiği aşama gözönüne alındığında proje Örnek Türk köyü olarak hayata geçirilecek şekilde arşivlerde beklemektedir.

Atatürk Tasarladı Danimarka Uyguladı: İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’nin Hayata Geçirildiği Brøndby Banliyösü – ONEDIO.COM

(Bünyamin ÇAKIR – 29 Ocak 2019)

KAYNAKLAR:
(1) Trakyanın (5) Yıllık Kalkınma Programı (1935-1940) sf.15
(2) Ömer ATABEYOĞLU Atatürk’ün kırsal kalkınma projesi “İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi” nin mekân kuramları açısından değerlendirilmesi
(3) İnan Afet Cumhuriyetin 50. Yılı İçin Köylerimiz Sf. 57
(4) Başa Şafak, Köy Yönetimi, Toplum Kalkınması ve Köy-Kent Yaklaşımı Sf 58
(5) İnan Afet Cumhuriyetin 50. Yılı İçin Köylerimiz Sf. 100