Cengiz Han’ın 6 Büyük Mirası

Türk- Moğol imparatorluğunun kurucusu Cengiz Han, 1155 yılında Onan ırmağının,  kıyısında bulunan Dülün-Boldak’da doğdu. Asıl adı TİMUÇİN idi.

Moğol Beylerinden Yesügey Bahadır’ın oğludur. Timuçin henüz 12 yaşında öksüz kaldı.  Annesi Helin (Ilun)’ın  zekâsı ve tedbirleri sayesinde, oymak, dağılmaktan kurtuldu. Siyaset Eğitimini Annesi Helin’den aldı.

Boy beylerinden oluşan bir kurultayda  1206 yılında Karakurum tahtına Han seçildi. “Cengiz” ve “Han” bu iki kelime her şeyi kapsayan evrensel lider anlamına geliyordu.

1-Cengiz Han’ın  “Anda” ve “Nöker” Sistemi;

Cengiz Han “Anda” (Kan Kardeşliği), “Nöker”  ve Kurultay sistemi ile o güne kadar bilinen en güçlü Merkezi devleti kurdu.   Nöker sistemi özgür insanların Türk-Moğol Beylerine bağlılık yemini yaparak Kendi aşiret bağını inkar edip her koşulda canı pahasına yoldaş olma yemini ile başlıyordu.

2-İyi Yasa; Profesyonel Bürokrat, Hızlı Ordu.

Cengiz Han’ın ilkeleri çok sade özellikler taşıyordu. “Evinde, düzeni sağlayan bir kimse, devlette de düzeni sağlayabilir.

On kişiye mükemmel şekilde komuta eden biri kişi bin veya on bin kişiye de komuta edebilir ve yönetebilirdi.”

Cengiz Han’ın ve genel olarak Moğolların önemli bir özellikleri de Profesyonel bürokratlara güveniyor olmalar idi. Profesyonel tecrübe sadakatle birlikte hayati öneme sahipken, aşiret bağı önemli değildi.

Cengiz Han’ın Ordusu Beceri, hız, Manevralardaki çeviklik, taktik ve stratejileri ile komuta kademelerinin göz kamaştırıcı mükemmel bir örgütlenme örneği idi. Okçuları tek atla, süvariler dört ya da beş atla birden ilerliyordu.

Cengiz Han için Han unvanı kullanılırken, kendinden sonra gelenler Kağan unvanı kullanmışlardır. Han ve Kağan Yaygın bir Türk Erkek ismi halini almıştır.

Cengiz Han’ın sağlığında her biri Ordu Komutanı olan oğulları; Cuci, (Üvey oğludur)  Çağatay, Ugedey, Tuluy istilâ ettikleri ülkeleri babaları adına yönetiyorlardı. 1227 yılında öldüğü zaman oğullarının her biri egemen oldukları topraklarda ayrı,  ayrı devletler halinde örgütlendiler. Cuci, Cengiz Han sağ iken ölmüştü. Ancak onun oğlu Batu Han, ALTINORDU devletinin kurucusu oldu. Çağatay Türkistan yöresine egemen oldu. Bu yörede yeni gelişen lehçeye Çağatay Lehçesi denildi. Ortaya çıkan mükemmel edebiyata Çağatay Edebiyatı adı verildi.

Cengiz’in torunlarından Hülagu, İran yöresinde İlhanlılar devletini kurdu.

3-Tek Tanrı, Tek Hükümdar, Tek Evren Tek Kanun Anlayışı;

Türk Devletlerinin  ortak özellikleri olan Tek Tanrı, Tek  Hükümdar, Tek Evren,  Tek Kanun geleneğini uyguladı.

Türk Moğol İnancına göre Evren; Üstte Tengri (Gök Tanrısı Ülgen), Altta Yağız Yer Ortada İnsanoğlu olmak üzere yaratılmıştır. Gök Tanrı  İnsanın idaresini  Kağan’a ve Hatun’a (Kağan’ın Eşi)  vermiştir. İl Veren Tanrı  Türk Milletinin adı sanı yok olmasın diye  yeryüzünü böyle tanzim etmiştir.

Moğollar arasında korunan efsaneye göre Moğol kabilesinin kökü sayılan Tanrıça  Alango  ( Alankao) gökten ışık içinde gelen bir ruh tarafından gebe bırakıldı ve Bodançiyar isimli çocuk doğdu ve Moğollar bunun torunlarıdır.

Çinliler Cengiz Han’a “Göklerin oğlu” diyordu.  Türk-Moğol urukları onu, gökten kut almış olarak görüyorlardı.

Cengiz Han kendisinden sonra tüm  İmparatorlar, siyasetçiler, komutanların elde etmek istediği üç yazılı eser bırakmıştır.

4-Moğolların Gizli Tarihi;

Cengiz Han’ın dönemini anlatan paha biçilemez özgün yazılı Moğol Kaynağı;  Moğol Veziri Reşidüdin Fazlullah’ın yazdığı Cami’üt Tevarih (Moğolların Gizli Tarihi)  (Çin Harfleri ile Moğolca Yazılmıştır) günümüze ulaşmıştır.

5-Altın Defter ;

Moğol Hanedanlığının Kozmik kitabı.  Altın Defter Saray dışına çıkarılamaz ve sadece Moğol Hükümdarları görebilirdi.   Aslı Kayıptır. dolaylı olarak Çince ve Farsça kopyaları korunabilmiştir.

6-Cengiz Han’ın Büyük Yasası:

Dünya hâkimi, yenilmez savaşçı Cengiz Han Yasa Koyucu ve Töreci idi. Koyduğu yasalarla da yüzyıllar sonra anılır oldu.

Cengi Han Büyük Yasasından Seçtiklerim

1. Zani ister evli olsun ister olmasın, zina ölümle cezalandırılır.

2. Sodomi  (Sapık Cinsel İlişki) ölümle cezalandırılır.

3. Kim bilerek yalan söyler veya sihirbazlıkla uğraşır veya bir başkasını gözetler veya kavga eden iki kişinin arasına girer veya bir kimseye başka birine karşı yardım ederse ölümle cezalandırılır.

4. Kim kül veya su içine işer ise  ölümle cezalandırılır.

5. Kim, mal alır ve üç kez arka arkaya iflâs ettiğini bildirirse ölümle cezalandırılır.

6. Bir hayvan kesilirken bacakları bağlanmalı, karnı açılmalı ve ölünceye kadar kalbi elle sıkılmalıdır, bundan sonra onun eti yenebilir. Ama kim bir hayvanı Müslümanların usulünce keserse, o da aynı biçimde kesilmelidir.

7. İster saldırıda, ister geri çekilmede olsun bir kimse savaşta çıkınını, yayını veya eşyasından başka bir şeyi düşürürse,  arkasındaki adam attan inmeli ve bunu ona geri vermelidir.  Bunu yapmayan ölümle cezalandırılır.

8. Ebu Talip’in oğlu Ali’nin soyundan gelenler,  bütün fakirler,  Kuran okuyucular,  fakihler, hekimler,  bilginler,  rakipler ve tek başına inzivada yaşayanlar, müezzinler ve ölü yıkayıcılar vergi ve resimlerden muaftırlar.

9. Tanrının hoşuna gitmek için birer araç olduklarından bütün dinlere eşit olarak saygı gösterilmelidir.

10. İsterse veren bir prens ve alan bir tutsak olsun, veren tadına bakmadan önce onun elinden bir şey yemek yasaktır. Başkasının yanında onu birlikte yemeğe çağırmadan bir şey yemek ve arkadaşlarından daha çok yemek yasaktır. Üstünde yemek pişirilen ateşin veya yenilmekte olan bir yemeğin üzerinden geçmek yasaktır.

11. Suya elleri daldırmak yasaktır; su almak için bir kap kullanmalıdır.

12. Giyildiği ve iyice kirlenmediği sürece elbiselerini yıkamak yasaktır.

13. Herhangi bir mezhebi üstün tutmak, kelimeleri üstüne basarak söylemek ve şeref unvanları kullanmak yasaktır. Hükümdarla veya başka birisiyle konuşan kimse sadece onun adını söylemelidir.

14. Birlik Önderleri birlikleri şahsen gözden geçirmeğe ve savaşa girmeden önce silâhları kontrol etmeğe, savaşçıları savaş için gerekli her şeyle donatmaya ve her şeyi en ince noktalarına kadar gözden geçirmeğe ve gerekli bir şey eksik olanı cezalandırmaya mecbur tuttu.

15. Birliklere refakat eden kadınlar, erkekler savaşta iken bunların iş ve vazifelerini üzerlerine almak mecburiyetindedirler.

16. Birliklerin başında her bin, yüz ve on er için bir önder bulunur.

17. Eğer birlik önderlerinin en yaşlısı yanlış bir iş yapar ve hükümdar onu cezalandırmak için hizmetçilerinden en sonuncusunu (en küçük rutbelisini)  gönderirse, o gönderilene teslim olmalı ve ölüm cezası bile olsa, ceza infaz edilinceye kadar önünde diz çökmelidir.

18. Hükümdar ülkedeki olaylar hakkında daha çabuk bilgi edinebilmek için sürekli posta karakolları kurmalıdır.

19. Cengiz Han’ın oğlu Çağatay Yasa’ya uyulmasına dikkat etmelidir.

20. Yasa;  yalan, hırsızlık ve zina’yı yasaklar ve yakınlarını kendi kendini sevdiği gibi sevmeği, hakarette bulunmamayı ve onları tamamıyla unutmayı, kendiliğinden teslim olan kenti,  köyü korumayı,  Tanrı’ya adanmış tapınakları ve Tanrı’nın hizmetkârlarını her türlü vergiden beri tutmayı ve onlara saygıyı emreder.

21. Çok yemek yemekten ötürü kim kusarsa, onu çadırda sürüklemeli ve hemen öldürmeli. Bunun gibi, ordu komutanının çadırının eşiğine ayakla basanı da öldürmeli.

22. İçkiyi bırakamayan ayda üç kez sarhoş olabilir. Bunu aşarsa suçludur. Ayda iki kez sarhoş olmak daha iyidir; bir kez ise daha övgüye değer. Ama hiç sarhoş olmamak! Bundan daha iyi ne olabilir? Böyle hir kimse nerede bulunabilir? Eğer gene de böyle birisi bulunursa, o her türlü saygıya değer.


1-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf.128
2-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf 127.
3-Roux Jean-Paul Büyük Moğolların Tarihi Babür sf. 84
4-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf. 128
5-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf. 128
6-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf. 16
7-Prof. Dr. Ergin Muharrem Orhun Abideleri  (Kül Tigin Abidesi Doğu Yüzü sf.13
8-Neagoe Manole Üç Bozkırlı Atilla – Cengiz Han – Timur Sf.100
9-A.g.e.sf.100
10-Garthwaite Gene R. İran Tarihi Sf. 126