Havva’sız Adem’in çocukları; Yezidiler

214

Yezidileri ilk kez 1995-1997 yıllarında görev yaptığım Mardin’in Midyat ilçesinde gördüm. Kıyafetleri, inançları, köyleri, mezarları çok ilgimi çekmişti. Özellikle Almanya’ya göçle azalmalarına rağmen Eski Midyat’ın merkezinde eşi ve engelli bir oğlu ile yaşayan Ahmet Ağırman’dan gelenek, görenek ve inançları ile çok bilgiler almıştım. En çok yezidi kitlelerin dağlardan yaya olarak Sincarlaleş’e hac yolculukları hikayelerinden etkilenmiştim.Tam bir kültür hazinesi. Çünkü, tüm kültürler insanlık ailesinin ortak mirasıdır.

Yezidiler yoğun olarak Irak’kuzeyinde yaşıyorlar. Dünyadaki nüfusları 800.000 kişi olduğu tahmin ediliyor. Musul vilayetine bağlı Şeyhan ve Şingal (Sincar) ilçesi ve köylerde 400 bin civarında Yezidi yaşıyor. Ayrıca Almanya, Ermenistan, Rusya, Suriye ve Türkiye’de yaşayanlar da var.

Yezidiler kürtçe konuşuyorlar. Kutsal kitapları  Mushaf-ı Reş (Kutsal Kara Kitap) ve Kitab el Celve (Tecelli Kitabı)’ Kitapları da Kürtçedir. İbadetlerini kürtçe yaparlar. Mushafı Reş, evrenin ve Yedi Büyük Melekler’in yaratılmasının yanı sıra, Yezidilerin takip etmeleri gereken yasaları veibadet şekillerini açıklıyor.

Dünyevi ve dini liderlerine Mîr ya da “Yezidi Beyi ” derler. Mir Yezidilerin milli ve dini lideri,  Melek Tavus’un evrensel  temsilcisidir.Mîr’in rolü kalıtsaldır. Babadan oğula geçer.(1)
Yezidiliğin Kökleri;

Kürtçe de “Tanrı” iki ayrı kelime ile ifade edilir. Bunlar “Yezdan” ve “Xweda”‘dır. (Hüda) Yezdan beni yaratan, var eden anlamlarına gelmektedir. Xweda (Hüda) ise kendiliğinden var olan anlamına gelmektedir. (2) Bu inanış nedeniyle Yezidiler kendilerine “YezdanHalkı, Yezidi adını verirler.(3)

Yezidilik antik bir inanç olmakla birlikte,Şeyh Adi Bin Misafir Tarafından kitaplaştırıldığına inanılır. Emevi hanedanı soyundan olup Bağdat’ta İmam Gazali’den ders almış bir sufi olan Şeh Adi Bin Misafir Hakkâri’nin Kuzey Irak tarafındaki Sincar bölgesine yerleşmiş, Laleşi Yezidiliğin kutsal haç mekanı yapmıştır. 1162 yılında ölmüştür. Yezidiler Şeyh Adi Bin Misafir’e peygamber ve evliya gözüyle bakmaktadır.

23 Eylül ile 1 Ekim arası Yedi Gün Bayramı, Jema’iyye adıyla anılır ve “hac” ibadeti yapılır. Hac için Şeyh Adi Bin Misafir’inLaleş (Sincar) deki türbesine gidilir. Yedi Büyük Meleğin bu zamanda  Laleş’te toplandığına inanılır.

Yezidilere göre İnsanı Şeytan yarattı;

Yezidiliğin kutsal kitaba Mushaeı Reş’e göre; Başlangıçta Tanrı Yezdan kendi ateşinden Melek Tavus’u yaratır ve ona insanı yaratma görevini verir. Bununla birlikte yaradılış işinde Tavus’a yardımcı olacak altı melek daha yaratır. Melek Tavus, Yezdan’ın verdiği buyruk doğrultusunda Yezdan’dan aldığı bir toz ile Adem ile Havva’yı yaratır.

Melek Tavus, yarattığı bu iki insanı takdim etmek üzere Yezdan’ın yanına gider ve Yezdan, Melek Tavus’a “Bundan sonar bu iki insane tâbî olacaksın” der. Bunun üzerine Melek Tavus, “Bu iki insanı yaratan, yoktan var eden benim. Niçin onlara tâbî olayım? Ben sadece beni yaratan sana tâbî olur, sana ibadet ederim” der.

Gururlu bir melek olduğundan tanrıya isyan etmiş, ceza olarak 40.000 sene cehennemde yanmış, sonunda döktüğü gözyaşları bu ateşi söndürmüştür. Tanrı tarafından bağışlanıp itibarı iade edilmiştir. Artık tanrıyla barışıktır. Yezidiler için Melek Tavus, Yüce Tanrı Yezdan tarafından affedilip itibarı iade edilmiş Şeytan’dır.

Yezidiler Havva’sız Adem’in Çocukları Olduklarına İnanırlar;

Melek Tavus’un Yüce Tanrının Buyruğu ile yarattığı Adem ile Havva’ dan toplam 80 çocuk Dünya’ya gelir. Daha sonar Adem ile Havva ideal insane konusunda anlaşmazlığa düşerek Sınava girmelerine karar verilir. Her ikisi de ruhlarını, düşüncelerini bir küpe doldururlar ve ağzını kapatırlar. 40 gün sonar Adem’in küpünden Şahid bin Car adında güzel bir genç çıkar. Havva’nınkinden ise akrepler, çıyanlar, sürüngenler çıkar.

Daha sonar Şahid bin Car’a dişi bir melek gönderilir ve bunlardan Yezidiler türer. Sadece Şahid bin Car’ın soyundan gelenler Yezidilerdir. Sonradan Yezidi olmak mümkün değildir.
Yezidilerin kanında Havva’nın kanı olmadığına inanırlar. Diğer 80 çocuktan diğer insanlar türerler

Yezidilerin inançları;

Tabiatın korunmasıve tabiata saygıesastır.GüneşdoğarkenvebatarkenGüneş’edönerek ikidefaibadet edilir.Çarşamba gününü, Melek Tavus ve ilk iki insanın ve Şahid bin Car’ın meydana geldiği gün olduğundan dinlenme günüdür. Şeytan adını telaffuz etmek, haramdır. Şeytan kelimesini duyunca “haşa” derler. Kadınlar  saçlarını kesmezler. Nisan ayında evlenilmez. Horoz, kabak, ceylan eti ve marul yenmez. (meleklerin sembolleri olduğundan) Çok mukaddes bir renk olduğundan lacivert renkli elbiseler giyilmez. Şeyhler, pîrler ve müritlerden oluşan üç kastlı hiyerarşileri olup ancak kast dahilinde evlenilebilir. Üst kasta mensup olanlar, çok eşli evlenebilir. Başka din mensubuyla evlenen “aforoz” edilir, Reenkarnasyon vardır. Hem sünnet, hem vaftiz yapılır.

Tüm Kültürler İnsanlık Ailesinin Ortak Mirasıdır;

1960’lı yıllarda Irak, İran Türkiye, Ermenistan ve Suriye’den Almanya’ya göç ederek yerleşmeye başladılar. Şu anda Celle, Oldenburg ve Bielefeld şehirlerinde yaşamaktadırlar.(4)

Dünyanın en yoksul ve inançları yüzünden horlanan bu küçük topluluk Almanya’da tutunma fırsatı bulmuşlardır. Bu sayede Anavatanları sincarın ve Laleş’in kültürünü yaşatmaya gayret ediyorlar.

(Bünyamin Çakır)

KAYNAKLAR:
(1) www.yeziditruth.org/yezidi_religious_tradition
(2) www.yeziditruth.org/
(3) Wikipedia
(4)http://www.yeziditruth.org/yezidi_religious_tradition