Hippodamos’tan günümüze kentleri iyileştirme yöntemleri

276

İyi bir şehir; merkezi devlet, yerel yönetimler, akademiler ve sivil toplum kuruluşları ortak aklının ürünüdür. Bu aktörlerin uzlaşma kültürü ile tasarlanıp geliştiriliyorlar. Belli bir sistematik modelle planlanan şehirlerin memnuniyeti; güvenlik, sivil katılım, çevre, sağlık, iş fırsatları, gelir gibi parametreler ile ölçülüyor.

İnsanlar bir kenti iyileştiren şeyleri iyi biliyorlar. Yalıtılmış süper siteler yerine, donatı alanları çok olan çarşılı, pazarlı, kasaplı, manavlı, lokantalı, kafeli, parklı, bahçeli yürünebilir sokakları olan kentler istiyorlar. İnsanlar araçların işgal ettiği, yürünemeyen sokakları olan şehirlerde tatil bile yapmak istemiyorlar.

Hippodamos’un Kent Planında At Arabalarının Girişi Merdivenle Engellendi.

Hippodamos insanlar için kentleri iyileştirmeye düzenli kent planı ile başladı. Köylerin tabii gelişmesi ile meydana gelen düzensiz, plansız şehirleri yaşanabilir yapmak için ilk kez piriene’de MÖ 5.yy da Düzenli Kent Planı uyguladı.

Arazi insanlara verilmeden önce, eşit oranlarda bölünüp, düzen anlayışı içerisinde geometrik bir plan içerisinde kent planı yapıldı.(1)

Planlı yapıların ilk örnekleri mısır ve babilde görülmekle beraber Miletli Hippodamos’un ızgaralı kent planı dikdörtgen esaslı idi. Bu sistemde sokaklar ve caddeler birbirini dik kesiyor, üstten bakıldığında kent ızgara gibi görünüyordu.(2)

Kent dinsel mekanlar, devlet binaları, özel konutlar; bölgesel olarak üçe bölünmüş. Her konut için eşit alan ayrılmıştır. At ve arabaların girmesi istenmeyen yerler merdivenlerle engellenmiştir.

Sivil Toplum Örgütlerinin Kentleri İyileştirmek için Yedi Yolu;

Günümüzde kentleri iyileştirmek için ulusal ve uluslararası resmi kurumların dışında Bizdeki kent konseylerinin bilgisayar ağları üzerinden örgütlenmiş “Hükümet dışı Kuruluşlar” (Non-Governmental Organizations-NGO) ’lar da çaba gösteriyorlar. Bu organizasyonda çok sayıda gönüllü nasıl bir kent istediğini, hangi hizmetlerin öncelikli olması gerektiğini öneren datalar oluşturuyorlar. Datalardaki teklifler sınıflandırılarak siyasileri ikna etmeye çalışıyorlar. Böyle bir organizasyonda hizmet eden Peter Calthorpe ‘a göre “Seven Step Ted City” “Kentleri iyileştirmede yedi Adım” başlılığı ile bazı kentlerle ortak çalışmalar yürütüyorlar.

  1. Doğal çevreyi korumak,
  2. Yerel Tarih ve yerel tarım korumak,
  3. Karma kullanım ve karma hizmetin esas alındığı şehir yapılanması oluşturuluyor. (herkesi – her şeyi düşünerek, karma yaş guruplarına, karma sektörlere, karma arazi kullanımına gibi.
  4. Kentleri yürünebilen yerler halinde yaşatmak,
  5. Bisiklet en etkili ulaşım aracı yapmak,
  6. Tekli yollar yerine çoklu yollardan oluşan ulaşım ağı tasarlanıyor. Çoklu yol ortasında transit ve sürücüsüz taşıtlarla sokak ulaşım ağı planlamak,
  7. Transit ulaşım sistemi ile herkesin işi ve evine ulaşım hiyerarşisi oluşturmak esasları ile kentleri kargaşa ve motorlu taşıtlar işgali yerine sokakların insanlara vererek kentleri iyileştireceklerini savunuyorlar. Sokaklarında, parklarında, yürünebilen, kentleri projelendirip, siyasetçileri buna ikna etmek ve sürekli küçük iyileştirmeleri esas alıyorlar.

Kentleri İyi Yönetmek Neden Gereklidir;

SİGMA (Support for Improvement in Governance and Management – Yönetişim ve Yönetimi Geliştirmek için Destek) programı, AB aday ülkelerin idari kapasitelerini geliştirilmeyi amaçlayan bir kurumdur. SİGMA iyi işleyen bir kamu yönetimi için ayrıntılı gereksinimleri belirlemek üzere Avrupa Komisyonu ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ile faaliyet yürütüyor.

Bir hükümet vatandaşlarına sunduğu eğitim, sağlık, güvenlik, adalet, ulaşım, gıda, barınma gibi hizmetlerin yüksek kalitede olması, vatandaşların ve işletmelerin zamandan ve paradan tasarruf etmesini sağlaması gerektiğine inanılıyor.

1999’da SIGMA tarafından belirlenen İyi Kamu Yönetimi İlkeleri Güvenilirlik, öngörülebilirlik, hesap verebilirlik ve şeffaflık gibi bileşenler ile, teknik ve yönetsel yeterlilik, örgütsel kapasite, finansal sürdürülebilirlik ve vatandaşların katılımı gibi genel kriterleri içeriyor.
Bu kriterler AB ve OECD ülkelerindeki iyi uygulamalar yanında, uluslararası standart ve gerekliliklerden türetiliyor.

SİGMA’ya göre İyi Kamu Yönetimi; vatandaşa ve diğer kuruluşlara profesyonel hizmet veren, iyi yasalar ve politikalar geliştiren, liyakatlı, ve yetkin personel ile yürütülen açık ve anlaşılır hizmetler olarak tanımlanmaktadır.

1990 yılından başlayarak “Yeni Kamu Yönetimi” New Puplice Adminetral NPA anlayışı gelişmiştir. Şimdilerde Sayısal Kamu Yönetimi (Digital Era Governance DEG) yaygınlaşmaktadır. Araştırmacı Frank Dunleavy’e göre Sayısal Kamu Yönetimi kendini sürdürülebilir kılmak için benzersiz fırsatlara sahip olarak görülüyor.

(1) Nisa YILMAZ Izgara Tasarılı Kent Gelişimi ve Anadolu Örnekleri Adlı Yüksek Lisans Tezi Sf. 82
(2)Vikipedia