Kırklareli Orman Köylerinde Salep Yetiştiriciliği Potansiyeli

Salep orkideleri ülkemizin birçok bölgesinde dogal olarak yetismekte olup Salep bitkilerinin dahil oldugu Ochidacea familyasına ait 24 cins ve 90 kadar tür vardır.

Yumrularından gıda ve ilaç hammadesi elde edilmektedir. Salep orkidelerinin en yaygın bulundugu bölgeler Kırklareli, Kastamonu, Mugla, Antalya, Silifke, Kahramanmaras, Adıyaman, Malatya, Van, Mus, Bitlis’dir.

Salep; gıda ve ilaç hammaddesi olarak kullanılır. Salep; içeriğinde müsilaj, (suda şişerek pelteleşen)  nişasta, glikoz, uçucu yağlar barındırır. Yumruları kremsi (patates) rengindedir. Çiçekleri pembe – mor renkli salkım veya başak şeklinde 70 cm kadar boylu otsu bir bitkidir. Mayıs ayında çiçek açar ve aynı ay yumruları oluşur.  Yumruları ikili veya üçlü çatal  ve ovaldir. Anadolu’da (Halk hekimliğinde); sıtma, kireçlenme, dizanteri, öksürük, baş ağrısı ve yaralara karşı tedavi edici ve isal önleyici  olarak kullanılmıştır. Yiyecek sektöründe dondurma ve salep (sıcak içecek) yapımında kullanılır.

Mayıs ayı içerisinde köklerinin dibi kazılarak bitkiye zarar vermeden ikili ve üçlü yumrulardan oğul yumrular (parlak yumrular) toplanır. Kahverengi anaç yumru kökle birlikte sonraki yıllarda hasat edilmek üzere toprağa tekrar gömülür. Türkiye de salep orkidelerini tahrip eden uygulama kökteki oğul ve anaç yumruları birlikte alarak bitkiyi bir daha üreyemez hale getirmek suretiyle yapılmaktadır.

Toplanan oğul salepler yıkanıp, suyla veya sütle haşlandıktan sonra kurutulur.  Kurutulan salep yumruları öğütülerek toz haline getirilir ve kullanıma hazır edilir.

Türkiye’de yetişen salep orkidesi yumrularından elde edilen salep uzun yıllar hem yurt içinde kullanılmış hem de ihraç edilmiştir. Ancak salep orkidesinin yetişme alanlardaki tahribatın yüksek olması nedeniyle 1974 yılında Tarım Bakanlığı ihracatı yasaklamıştır.  Fakat yumru olarak ihracatı yasak olan salep, salep unu olarak işlenerek 1991 yılına kadar yılda ortalama 10 ton dışsatım yapılmıştır.

Kırklareli’de ilk salep ekimi yapıldı > haberi okumak için tıklayınız…

 

Kırklareli Orman Köylerinde Salep Yetiştirme Potansiyeli:

Kırklareli orman köylerinde (Yıldız Dağları’nda) doğal şartlarda salep bitkisi yetişmektedir. İklim, toprak, ekosistem salep yetişmesine son derece elverişlidir. Bölge halkının “keleme” ve “buzağılık” olarak adlandırdığı orman açık alanları, çayır ve su kenarlarında yetişmektedir.  Salep bitkilerinin hemen hepsi belirli yasalarla koruma altına alınmasına rağmen Salep Orkideleri henüz çiçekte iken yumruları kullanılmak üzere topraktan korsan toplayıcılar tarafından sökülmektedir.

Kırklareli orman köylüleri doğada yetişen salep soğanlarını hasat etmiyorlar ama minibüslerle göçebelik yapan onarlı onbeşerli guruplar bölge dışından gelerek izinsiz salep yumrularını toplamaktadırlar.

Kırklareli Kapaklı Köyü Eski  Muhtarı Şükrü Kumsar gibi bazı duyarlı yurttaşlar korsan salep toplayıcılarını orman ve jandarma teşkilatı yardımı ile bölgeden uzaklaştırmaktadır.

Yıldız dağlarındaki orman köylerinde küçük tarla ve bahçelerde salep yetiştiriciliği karlı tarımsal uğraşlara örnek bir üründür.

Orman köylerinde genel olarak tarlalar küçük ölçeklidir. Bu arazilerde tarım çeşitliliği azdır. Bunun sonucu üretim pahalı, ölçekten kaynaklı işletme maliyetleri yüksektir. Bu küçük parçaların salep üretim alanı olarak kullanılması halinde mısır ve hububata göre beş kat fazla gelir getireceği değerlendirilmektedir.

Kırklareli Beypınar Köyünde tıbbi ve aromatik ot ve mantar toplama ile kayın mantarı yetiştiriciliği yapan meraklı ve mücadeleci bir gurup balkanlı bölgelerindeki salep orkidelerini korumak, yeni gelir ve istihdam alanı oluşturmak için kültür ortamında salep yetiştirme gayretine girdiler. Bu amaçla 2014 yılı Ekim ayında ekim yapmak üzere bir dekar alan hazırladılar. Salep yumrularını temin için Menemen  Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü ile iletişime geçtiler. Kültüre alınmış salep üretim denemeleri olumlu sonuç verdiği takdirde orman köylüsü için ek bir uğraş ve gelir kapısı oluşturacaklarını ümitle ifade ediyorlar.

Muğla ili Ula ilçesi Gökova Beldesi’nde Mehmet Armutçuoğlu’nun  kültür salebi üretimi yaptığını, Muğla İl Tarım Hayvancılık İl Müdürlüğü ile ortak çalışma sonucu kültür ortamında yetiştirilen saleplerin   mayıs 2013 tarihinde hasat edildiğini, Niğde İli Çamardı İlçesi Çardacık köyüne ise ekim 2013 tarihinde ekim yapılmış olduğunu söyleyen köylüler; “Yıldız dağlarında keleme ve buzağılıklar doğal salep yetişme alanlarıdır. Istranca salebiyle biz aynı yerin çocuklarıyız.  Kültür salebi yetiştireceğiz. Hem dedelerimizle yaşayan bitkileri torunlarımızla yaşatacağız, hem de yeni gelir ve uğraş alanları oluşturacağız. Ümitliyiz.” diyerek güçlü bir irade beyan ediyorlar.

Kırklareli’de ilk salep ekimi yapıldı > haberi okumak için tıklayınız…