Lykurgos’un Tasarruf Anayasası

329

Lykurgos, MÖ 800 yıllarında yaşamış Sparta Kralıdır. Ağabeyi Polydektes ölünce Sparta kralı olur. Ağabeyinin doğacak çocuğu erkek olursa, krallığı ona bırakacağını ilan eder. Erkek yeğeni doğunca, krallığı bırakıp, Grit, Anadolu, Mısır, Libya, İberya, ve Hindistan’ı gezer. Bu gezilerde azla yetinen Giritlilerin sade yaşayışlarıyla İonia’nın süs ve gösteriş düşkünlüğünü karşılaştırma fırsatı bulur. Ülkelerin yönetim sistemlerini inceler.

Bir müddet sonra ülkene dön çağrıları alınca ülkesine döner. Krallığı devralıp Sparta devletini yeni kanunlarla oligarşik ve askerî bir yönetim düzeni kurar.

Spartalıların gelecek kaygısı olmadan eşit ve mutlu olacakları bir düzen kurmaya çalışır. Ortaya koyduğu sistemden “Lykurgos Yasaları” oluşur. Bu yasalarla, Sparta 500 yıl yönetilir.

Koyduğu kural ve yasaların uygulanmaya başladığını gören Lykurgos, yurttaşlarını bir araya toplayarak Delphoi tapınağına gideceğini, kendisi dönene kadar koydukları yasalara uymaları için yurttaşlarına yemin ettirir.

Tapınağa gittikten sonra yurttaşlarının ettikleri yeminin yürürlükte kalması için ölüm orucu tutarak ölür. Lykurkos’a dönünceye kadar yasalarına sadık kalmaya yemin eden Spartalılar kuşaktan kuşağa yüzyıllarca yeminlerine sadık kalarak yasaları yaşatırlar. Sparta beş yüzyıl Yunanistan’ın en etkili ülkesi olarak yaşar. Lykurgos’tan sonra, hüküm sürmüş 14 kral bu yasaları değiştirmez.(1)

Lykurgos Güçler Ayrılığı Devleti Oluşturur;

Lykurgos 28 kişilik bir senato kurar. Senato, Halk ve Krallar arasında denge ve temsil kurumudur.

Ephoros (Gözcü, bekçi)’ lar kurumu oluşturur. Günümüzün bakanlıkları benzeri bir yürütme kurumdur. Senato tarafından 1 yıllık süreyle seçilirdi ve kralı tutuklayabilecek kadar) geniş yetkilere sahipti.

Her Yurttaşa 70 Litre Arpa, Buğday Üretecek Toprak Verilir;

Toprakları halkı arasında yeniden paylaştırdı. Herkes geçim bakımından eşit olacaktı, kimsenin erdemden başka birbirine üstünlüğü olmayacaktı. Ülke topraklarını binlerce parçaya böldü ve erkek başına yılda yetmiş ve kadın başına da on iki medimnosluk (52,41 litre) arpa, buğday üretecek ölçüde dağıttı.

Altın ve gümüş tedavülden kaldırılır, halkın taşıyamayacağı demir para dolaşıma sokulur;

Halkın altın ve gümüşten vazgeçemediğini görüp, altın ve gümüş parayı tedavülden kaldırdı, taşınamaz, saklanamaz demir parayı dolaşıma soktu. Değeri az, ağırlığı ve hacmi çok demir para insanların para taşıma ve biriktirme iştahını ortadan kaldırdı.

Yararsız ve gereksiz sanatları yasak etti. Çünkü kullanılan para, sanat eşyası alım satımını zorlaştırmıştı. Paranın bu güçsüzlüğü, her tür dış ticareti ve lüks tüketimi engelledi. Altın, gümüş, mücevher gibi süsü yaratan kaynaklar kuruyunca, süsün kendisi de ortadan kalktı. Ne zenginlik ne de yoksulluk kalmamıştı.

Ortak yemek yeme kuralı getirdi. Ortak yemekler yaklaşık 15 kişilik sofralarda yenirdi. Çocuklar da bu sofrada yer alır, devletin yönetimi ile ilgili konuşmaları dinler, özgür düşünceli insan olarak yetişmeleri hedeflenirdi.

Evlerin tavanının yapılmasında balta, kapıların yapılmasında da testereden başka bir aracın kullanılmasını yasakladı.

Çocuklar Ana Babalarının Değil Yurdun Çocuklar Sayıldı;

Gençlerin eğitimi ve evlenmesini düzenledi. Genç kızlara erkekler gibi, koşu, disk ve ok atma idmanları yapmalarını sağladı. Lykurkos, erkeğin tohumunun sağlam bedenlerde filizlenmesini, kadınların doğum sancılarına katlanacak kadar güçlü olması istenirdi.
Yeni doğan çocuklar ailelerinden alınarak, Leskhe denilen devlet bakımevine götürülürdü. Gürbüz çocuklar büyütülmek üzere ayrılır, Burada süt anneler kendisine verilen herhangi bir çocuğu emzirirdi. Hasta ve dayanıksız çocuklar Apothetas denilen uçuruma atılırak ölüme terkedilirdi.

Çocuklar kümelere ayrılıp ortak yaşamaya ve yemeye, birlikte çalışıp eğlenmeye alıştırılırdı.
Az yiyen gençlerin yiyecek kıtlığına çare bulmak için gözü pek ve kurnaz olmak zorunda kalmaları sağlanırdı.

Çocukların az ve öz konuşmaları, ustaca karşılık verebilmeleri için, uzun uzun susmaya özendirilirdi.

Öğretimde şiire ve ezgiye önem verilir, yiğitleri övücü, kamçılayıcı ezgiler söylenirdi. Bayramlarda üç yaştan üç ayrı koro kurulur (yaşlılar, orta yaşlılar, çocuklar), yiğitliğe dair müzik yapılırdı.

Spartalılar’ın eğitimi olgun yaşa kadar sürerdi. Kimse keyfince yaşamakta özgür değildi. Şehir, yurttaşların devlet hizmetinde yasaların buyruğunca yaşadıkları bir ordu gibiydi.
İyi bir Spartalı; savaşma kabiliyetini koruyan, muharebe anında cesaret gösteren, toprağını verimli bir şekilde eken, evli ve sağlıklı çocuklar olan spartalı idi.(2)

Platon (Eflatun) ‘un Devleti, Thomas Morea’nın Ütopyası sadece yazılı birer ütopya (düş-hayal) devleti olarak kaldı. Ama Lykurkos’un yasaları 500 yıl Sparta’da uygulandı.(3)

BÜNYAMİN ÇAKIR

KAYNAKLAR:
(1) Platarkhos (Çeviri: Sebahattin Eyüpoğlu, Vedat Günyol) Lykurgo’un Hayatı
(2) Wikipedia.org.
(3) Filippo Gramatica, Toplumsal Savunma İlkeleri, (Çeviri Sami Selçuk) Sf. 363