Osmanlı’dan Günümüze Mahalli İdareler

116

2014 yılı Mart ayında yapılacak olan Mahalli İdareler seçimleri için siyasi partiler aday belirleme çalışmalarına hız verdiler. Belediye Başkanı, Belediye Meclis üyeleri ve İl Genel Meclis üyelerinin belirleneceği seçimler genel seçim kadar önem kazanıyor. Bilhassa muhalefetin hükümet’ e yönelik eleştirilerinin hız kazandığı günlerde mahalli seçimler kırılma noktası olacaktır. AKP’nin oy oranının birkaç puan düşmesi bile genel seçimlerin kaderini etkileyecektir.

Günümüzde belediye başkanlığı bir meslek haline gelmiş, yüksek maaşlı, bol gezili ve prestijli bir makam olarak siyasilerin iştahını kabartmaya başlamıştır. Basın’ a yansıyan magazin haberlerinde belediye başkanları ve aile efradının yaşamları önemli yer tutmaya başlamıştır. Peki, nedir bu mahalli idareler, belediye meclisleri ve İl Genel meclisleri. Neden bu kadar önemlidir ve böylesine cazip bir hale ve meslek haline, bazıları için ise asla vazgeçemeyeceği bir yaşam biçimine dönüşmüştür.

Belediyelerin henüz (1878-2013) 135 yıl gibi kısa bir geçmişi olmasına rağmen aradan geçen yıllar unutulmuş ve belediyeler tarihlerini başkan’ ın tarihine endekslemiştir. Kırklareli Belediyesi internet sitesine baktığımızda sanki belediyenin tarihi Cavit Çağlayan ile başlamış gibi bir duyguya kapılırsınız. Halbuki Kırklareli Belediyesi 135, yılındadır ve o koltuklara onlarca başkan ve meclis üyesi oturmuştur.

Osmanlı Belediye teşkilatı ile 1855-56 Kırım Savaşı sırasında tanışmaya başlamıştır. Beraber savaştığımız İngiliz ve Fransızlar modern Avrupa şehirlerini ve şehirlerin idari yapılarını örnek göstererek Osmanlıya belediyeciliği tanıştırmıştır. Osmanlı belediye teşkilatlarını kurmadan şehir ve kasabaları Kadılar ile yönetiyordu. “Hükmeden” ve “yerine getiren” anlamına gelen kadı, Osmanlılarda şer’i ve hukuki hükümleri tatbik eden, ayrıca merkezi idare emirlerini yerine getiren fonksiyonlara sahipti. Kaza adı verilen yerleşim birimlerinin yöneticisi olan kadılar yerleşkeye bağlı kasaba, nahiye ve köyleri de kapsayan bir alanda hem şer’i ve idari yargının başı, hem belediye başkanı ve hem de merkezi yönetimin temsilcileridir. Osmanlı şehir yönetiminde adli, mülki ve beledi fonksiyonlar birbirinden ayrılmamıştır.

Bu fonksiyonları yerine getirmekle yükümlü kadının subaşı, naip, imam ve muhtesip gibi yardımcıları bulunmaktadır. Subaşı şehrin güvenliğinden kadıya karşı sorumlu emniyet amiridir. Naip kadının yargıdaki yardımcısı, imam ise mahalle yöneticisidir.

1877-78 Osmanlı-Rus Savaşında ( halk arasında 93 harbi denir) ağır bir yenilgi alan ve Rumeli’ ye elveda demek zorunda kalan Osmanlı yakıp yıkılan şehirleri onarmak ve yeniden hayata döndürmek için yeni bir teşkilat yapısı olan belediye teşkilatlarını kurmaya başlar. 1877 yılında ilk belediye teşkilatı İstanbul’ da kurulduktan sonra 1878 yılında Kırklareli Belediye teşkilatı kurulur. Kırklareli’ nin her İl’den daha fazla yenilenmeye ve bakıma ihtiyacı vardır. Ağır bir yenilgi ile biten savaşın en büyük yarasını Kırklareli almıştır. Yakılıp yıkılan bir şehre, Balkanlardan gelen binlerce acılı göçmen eklenince şehre yeniden bir hayat vermek gerekir.

Kırklareli o yıllarda Edirne Sancağı’na bağlı bir mutasarrıflık olduğu için ilk belediye başkanı Ahmet Üsküplüler olmuştur. Kırklareli belediye salonunda başkanların resimlerini asılı olduğu bölümde izleyebilirsiniz. Ancak tarih ve isim konusunda bazı belirsizlikler vardır. Kırklareli 1878-1922 yılları arasında üç büyük savaş ve işgal görmüştür. Bu işgaller sırasında şehrin önemli kayıtları yanmış ve kaybolmuştur. Konu hakkında daha geniş ve kaynağa dayalı araştırma yapılması çok önemlidir.

Mustafa Karaca – SARANTA HABER