Pers İmparatorluğu Mazdek İsyanını Nasıl Bastırdı?

260

Baş aşağı gömülen 12 bin Mazdeki

Mazdek ( – 524 veya 528) Pers İmparatorluğu Sasani Hanedanı dönemi Şah I. Kavad döneminde yaşadı. Zerdüşt dininin Başrahibi idi. Peygamber olduğunu savunarak kamuyu, mülkiyet yapısını, sosyal yapıyı değiştiren düşünceler ileri sürdü. Onun düşünceleri büyük yankılar yarattı. Sosyalizmin çıkış noktası olarak değerlendirildi.

Kendisinden 950 yıl sonra Anadolu’da isyan eden Şeyh Bedrettin’in “Yarin Yanağından başka her şey ortaktır” sözü ile malda ortaklık idiolojisi Mazdekizme benzetilir.

Mazdek Dini Kimlikle, Dünyevi Reformlar Yaptı;

Mazdek; Malda ortaklığı (soyalizmi), Her türlü özel mülkiyetin kaldırılmasını, dünya nimetlerine kendini kaptırmamayı, öldürmemeyi, hayvan eti yememeyi, evliliğin serbest aşk ile değiştirilmesini, diğer halklarla barış içinde saygılı bir düzen kurulmasını savundu.
Taraftarları zengin kişilerin haremlerini basarak cariyelere eşit haklar verdi. Ülkede kargaşa baş gösterdi.(1)

Mazdek, Zerdüştlük dinini yeniden yorumlayarak dini sadeleştirip dünyaya yeni yol göterici olmak istedi. Yıldızlar ilmini iyi bildiğine inanılıyordu. Seyyarelerin ve yıldızlar ilminden o zamanda yeni bir peygamber çıkacağını çevresine inandırdı. Gelecek yeni peygamberin, Zerdüştlerin dinini, Yahudilerin dinini, Hıristiyanların dinini kaldırıp, kıyamete kadar kalacak olan bir din kuracağının delillerini gösterdi. Mazdek, bu kimsenin kendisi olduğu isteğine kapıldı.

Zerdüşt Dinini yenilemek için Tanrı Yazdan’dan buyruk aldığını ilan etti. Çeşitli yalan mucizelerle halkı inandırdı. (2)

Pers İmparatoru Kavad, Mazdek’in Peygamber Olduğuna İnandı;

İmparator Kavad Devlet ileri gelenlerini toplayıp Rahip Mazdek’ i çağırdı. Peygamberlik iddian varmış, mucizen nedir? Diye sordu.

Mazdek; Ben Zerdüşt’ün getirmiş olduğu ve muhaliflerimizin bozmuş oldukları dini tekrar doğru yola getireyim, kitabın manalarını göstereyim diye Tanrı yazdan tarafından görevlendirildim. Dedi İmparator Kavad; Mucizen nedir diye sordu.

Mazdek; Kendi mihrabımızın kıblesi sayılan ateşi konuşturmak. Dedi.

İmparator Kavad Ülkenin huzurda bulunan büyüklerine, sordu. Ey ülkenin büyükleri, Mazdek’in söylemekte olduğu sözlere sizler ne dersiniz.diye sordu.

Huzurdaki büyükler; Mazdek bizi dinimize ve kitabımıza çağırıyor. Zerdüşt’e muhalefet etmiyor, Ateşi konuşturmak insan kudretinde değildir. Ateş konuşursa bu mucizedir. Dediler.

Kubad Mazdek’e; ateşi konuşturursan ben senin peygamber olduğuna şahitlik ederim. Dedi.
Karalaştırılan günde İmparator Kavad ve pers Devletinin büyükleri Tapnağa gidip ateşgedenin önünde toplandılar. Mazdek Tanrı yazdan’ı çağırdı, Zerdüştü övdü ve sustu. Herkes ne işiteceklerini merakla beklediler. Ateşgededen;” Hüda’ya tapanların kurtuluşu odur ki Mazdek’in sözlerini işiten, uygulayan pers ülkesi büyükleri iki cihan mutluluğunu bulurlar” sesi geldi. Herkes hayretler içinde kaldı. Kavad mazdek’e inanmaya karar verdi .
Halk kısmen sempatiden, kısmen imparatorun inanmasından mazdek’e rağbet etti. İnananları çoğaldı.

Mazdek ise taraftarlarının çoğalması ile güçlenmiş, kendisine tabi olmayanları dinsizlik ve tanrıtanımazlıkla suçluyordu. Devletin gelenekleri ve kanunları dışında uygulamaları taraftarlarına yaptırıyordu. Devleti yavaş yavaş ele geçiriyordu.

15 Yaşındaki Oğul Nuşirevan Mazdek İsyanını Devlet Hilesi İle Önledi;

Devlet büyükleri Kavad’ın 15 yaşındaki oğlu Nuşirevan’ın yanına gidip olanları anlattılar. Nuşirevan sahip olduğu akıl ve zeka ile bu adam bir hile yapıyor ve bununla ilerliyor. dedi.
Nuşirevan gizlice görüştüğü devlet adamlarına (Mübedlere), sizler Mazdekk’în mezhebine ve ateşi konuşturduğuna inanıyormusunuz? Diye sordu. Devlet Adamları Hayır cevabını verdiler.

Nuşirevan; Mazdek babamı peygamber olduğuna ve Tanrı Yezdan ile Ateşgede aracılığı ile konuştuğuna inandırdı. Halk yoldan çıkmaya başladı. Ateş asla konuşmaz. Mazdek yalan söylüyor. Dedi.

Eğer siz büyükler susarsanız, sizlerin servetleri ve karıları da halkın ortak malı olacak, siz servetlerinizi ve karılarınızı, hanedan da mülkünü kaybedecek.dedi. Babamın beyni harap olmuş. Kendisi ve devlet için iyi olanı tanıyamıyor diye ileri gelenlere haber gönderdi.

Nuşirevan’ın sözleri Devlet ileri gelenlerini korkuttu ve Nuşirevan’a gizlice tabi oldular. Mazdek’e inanıyor gibi göründüler.

Kavad, oğlu Nuşirevan’ın Mazdek’e tabi olmadığını duyunca huzuruna çağırdı.

Sen Mazdek’in mezhebinden değil misin? Diye sordu.

Nuşirevan 4 unsur olan Toprak, hava, su, ateşin dördünü de konuşturursa Mazdek’in mezhebine gireceğini söyledi.

Kavad oğlu Nuşirevan’a ya Mazdek’in mezhebine gir, ya da seni zincire vurdurur siyaset (hüküm) yaparım dedi.

Nuşirevan 40 gün mühlet istedi. Ya Mazdek’in peygamber olmadığını ispat edeceğim, ya da Mazdek’in mezhebine gireceğim dedi. Kavad kabul etti.

Nuşirevan kendisine güvenen devlet görevlileri ve askerlerle gizlice örgütlendi. İstihbaratçıları Mazdek’e yakın olan bir adamını büyük paralarla elde etti.. Mazdek’in tapınağın yanında bulunan bir taşınmazı satın alarak oradan tapınağa bir geçit yaptırdığını, ateşgedeye kadar ulaşan bir adamına önceden öğrettiği sözleri söylettiğini öğrendiler.

Nuşirevan Planı gereği babası İmparator Kavad’a Mazdekin mezhebine girereceğini söyledi. Ama kargaşa artar mülk elden gider diye endişe ediyorum. Ama Mazdek’in gizli taraftarının sayısı çoksa bende mazdek’in mezhebine girerim ve birlikte kargaşayı bitiririz, devleti güvende tutarız dedi. Onun için Mazdek ne kadar taratarı olduğunu ispat etsin dedi. Mazdek 12 bin kişilik liste ile Nuşirevan’ı ikna etmeye çalıştı. Nuşirevan ikna olmuş gibi Mazdek’in mezhebine girdi. Ve mezhebi yaymak için kendi adamları ile Zerdüşt’ün 12 Bin kişilik taraftarlarına Hilat giydirip,(resmi elbise- kaftan) Mezhebin yayılmasında görevlendireceğini söyleyerek şölen tertip etti.

Şölen günü 12 Bin kişiye yemek sundu. Hilat giydirmek için başka bir sarayın meydanına 20 kişilik guruplar halinde götürülen Mazdek taraftarları önceden açılan çukurlara ayakları yukarı gelecek şekilde baş aşağı gömülerek öldürüldü. Öyle ki hepsini bu şekilde öldürdüler..

12 Bin Mazdek Müridi Baş Aşağı Ters Gömülerek Öldürüldü;

Nuşirevan Mazdek taraftarlarının hilatlarını giydiğini, teftişe hazır olduklarını İmparator Kavad ve Mazdek’e iletti. Mazdek ve imparator meydana geldiklerinde 12 bin kişinin ters gömülü olduğunu görünce Mazdek tuzağa düşürüldüğünü anladı.

Mazdek yakalanarak göğsüne kadar kireç toprağına gömülerek öldürüldü. İmparator Kavad zayıf fikirli davrandığı için saray hapsine alınarak tahtta indirildi. Nuşirevan Pers İmparatoru oldu.

Tüm bu ölüler halka teşhir edildi.

Mazdek’in ölümünden sonra bütün Mazdek taraftarlarına katliam seferleri düzenlendi.

azdek’in eserleri yakıldı, imha edildi. Mazdek’in sadık eşi Hürrem Bint-i Kade Rey tarafına kaçarak daha sonra Hürremiyye adı altında ortaya çıkacak olan düşünce süregeldi.(3)

Mazdek olayı üzerinden yüzlerce yıl geçmesine rağmen Türk’lerde hakaret sözcüğü olan Kavad terimi (karısını kıskanmayan) şah Kavad’ın Mazdeki olmasına atıf yapılageldi.

KAYNAK : (1) İlhan Avni Mezhepler ve Tarikatlar Ansiklopedisi, Sf.89
(2) Siyaset-Name Nizamü!l – Mülk Hazırlayan Mehmet Alyay Köymen Sf 247
(3) Wikipedia.org