Tarihte Yolculuk – Alman Çeşmesi

106

İstanbul’da Sultanahmet Meydanında harika bir tarihi eser. Yolum sık sık Sultanahmet’e gittiğimde çeşmenin çok fazla ziyaretçilerinin olduğunu gördüm.

Kimi çeşmeyi fotoğraf çekiyor, kimi gelin ve damatlar çeşmeyi fon olarak kullanıyorlar. Yani fotoğraf çekme meraklısı olanların fotoğraf çekmeden geçemeyecekleri güzel bir tarihi eser.

Alman Çeşmesi, İstanbul’daki Sultanahmet meydanında Sultan 1. Ahmed türbesinin karşısında yer alan çeşme Alman imparatoru ll. Wilhelm’in Sultana ve İstanbul’a hediyesidir. Almanya’da yapılıp 1901’de İstanbul’daki yerine monte edilmiştir. Neo Bizansten üslubunda bir çeşmedir, içerden altın mozaikle süslüdür. Alman çeşmesi Türkiye’ye 3 kez gelen imparatorun 1898’de İstanbul’a ikinci kez gelişinin anısına ithaf edilmiştir. İlk gelişinde 1889 Osmanlı ordusuna Alman tüfeklerinin satışını sağlayan ll. Wilhelm, ikinci İstanbul ziyaretinde İstanbul-Bağdat Demiryolu’nun Alman firmalarına verilmesi vaadini almıştı. Bu ziyaretin anısına Alman hükümeti tarafından yaptırılan çeşme, imparatorun bir deseninden yola çıkarak düzenlenmiştir.

Çeşmenin planlarını Koiser’in özel danışmanı Mimar Spitta çizmiş, yapımını Mimar Schocle üstlenmiştir. Ayrıca Alman mimar Carlifzik’le İtalyan mimar Joseph Antony’de bu projede çalışmışlardır. Alman hükümeti önce hipodrom alanını düzenlemiş, meydanın ağaçlandırılması yapıldıktan sonra Almanya’da hazırlanan çeşme buradaki temeller üzerine oturtulmuştur. Mermerleri ile değerli taşları Almanya’da işlenmiş ve parçalar halinde gemi ile İstanbul’a getirilmiştir.

Yapımına 1899’da başlanan çeşmenin 1 Eylül 1900’de Sultan ll. Abdulhamid’in 25. Cülüs törenine yetiştirilmesi planlanmıştı. Ancak çeşmenin inşası bu tarihe yetişmeyince ll. Wilhelm’in doğum günü olan 27 Ocak 1901’de görkemli bir tören ile çeşmenin açılışı gerçekleşmiştir. Alman çeşmesi, ne heykelli Avrupa çeşmelerine ne de Osmanlı Meydan çeşmelerine benzer. Yüksek bir taban üzerine oturtulmuş, sekizgen planlı bir yapıdır. Su haznesinin üzerinde sekiz sütunun taşıdığı bir kubbe yer alır. Sütunları birbirine bağlayan kemerleri üzerindeki pandiflerde birer madolyon bulunur. Dördünün içinde yeşil zemine ll. Abdulhamid tuğrası, diğer dördünün içinde Prusya mavisi üzerine ll. Wilhelm’in simgesi olan “W harfi” altında ll. Sayısı konulmuştur. Koyu renkte kolonların taşıdığı görkemli bir kubbe ile örtülü çeşmenin tunç kitabesinde Almanca olarak “Alman Kaiser’İ Wilhelm ll. 1898 yılı sonbaharında Osmanlıların hükümdarı haşmetli Abdulhamid ll nezdinde ziyaretinin şükran hatırası olarak bu çeşmeyi yaptırdı.” Yazmaktadır.

Çeşmede bir de Osmanlıca kitabe vardır. Bu kitabede Osmanlı Seraskerlik Dairesinden, aynı zamanda edebiyatçı olan Ahmed Muhtar Paşa’nın beyiti sülüs yazısıyla İzzet efendi tarafından yazılmıştır.

Hazreti Abduhhamid Han’ın muhibbi halisi
Ziveri ekili haşmet, Kayser alite bir
Yani Alman imparatoru, hükümdarı guzi
Hazreti Wilhelmi Sani, kamuranı nizigar
Padişah Ali Osman ziyaret kasdidup
Mahdemiyle eyledi İstanbul’u piyaredar
Bu malukatı muhabbet perveri tezkar içün
Eyledi bu çeşmesarı saha piray-ı karar
Subesü cari olan abı safa teşkil eder
Abı safi musafata misali abdar
Vakfa girip hayret eyler çeşmi ehli dikkati
Tarzi inşasındaki hissi bedii zerginar
Rulenj ak’vai hayat oldukça abi canfeza
Payidar olsun bu tesisi muhabbet üstüyar
Bu bedel tarihi caridir insanı luleden
Oldu bu çeşme mulakate ne dicu yadigar
(1316)