Tarihte Yolculuk – Masumiyet Müzesi

592

Orhan Pamuk tarafından yaratılan Masumiyet müzesini gezmeden önce 2008 yılında yayımlanan yazarın  “Masumiyet müzesi “ romanını okudum.

Romanda Kemal’in Füsun’a olan aşkı anlatılıyordu ve müzede de Füsun’a ait objeler, olayların geçtiği mekanlar  ve oralardaki objeler yer alıyordu. Müze numaralandırılarak ve isimlendirilerek oluşturulmuş bu yüzden gezip anlamak kolay oluyor, özellikle kitap okunmuşsa.  Seslendirme rehberi de var tercih edenler için. 1974 ile 2000 yıllarının başı arasında geçen masumiyet müzesi romanı, biri zengin diğeri orta halli iki aile üzerinden  geçmişe dönüşler ve hatıralarla birlikte 1950-2000 arasında İstanbul hayatını anlatır. Nişantaşı’lı zengin aileden Kemal kendi sınıfından Sibel ile nişanlanmak üzereyken bir yandan da bir dükkanda tezgahtarlık yapan uzak akrabası Füsun’a kaptırır gönlünü. Eski eşyalar ve hatıralarla dolu tozlu odalarda buluşurlar. Füsun bir başkasıyla evlenince Kemal onu bu gün müzeye çevrilmiş olan bu binada sekiz yıl ziyaret eder. Her gelişinde Füsun’u hatırlatan bir eşyayı alıp saklamaktadır. Bu eşyalar Masumiyet müzesinin koleksiyonunu oluşturur. 5 katlı müzenin 4 katında sergileme vardır.

Ben de müzeyi gezmeye birinci kattan başladım. İlk gözüme ilişen yazı “Hayatımın en mutlu anıymış bilmiyordum.” Yazısıydı. Sol taraftan yürümeye başladım. Şanzelize Butik yazan bölümde krem rengi topuklu ayakkabı ve aynı renkte çanta ve kemer vardı. Uzak akrabalarım dediği bölümde kraliçe adayı belli oldu yazan gazete kupürü, fotoğraflar, dikiş kutusu ve içinde makas, yumak, mezura, iğne, iğnelik, makara vardı ve singer dikiş makinesi ile gözlük yer alıyordu. Bu bölümün hemen yanında yazıhane bölümü ve yazıhane objeleri yer alıyordu bunların bazıları çay, şeker, çay kaşığı, işçi çalışma karnesi, Sat Sat firmasında çalışanların işçi çalışma kimlik karneleri, kül tablası ve içinde söndürülmüş sigara izmariti, çatal, bıçak, fotoğraflar, kadeh, kibritler  idi. Romanda olayların geçtiği Merhamet apartmanında olan eşyalar: Şemsiye, masa satı, oyuncak kamyon, ördek küllük, saplı çinko tencere, çay dolu çay bardağı, ekoseli kaşkol, sürahi, bardak, Emek Apt. No: 23 yazıyordu. Füsun’un gözyaşları bölümündeki objeler;  saplı çinko sürahi, Fasit hesap makinesi, vazo, İlk Türk meyveli gazozu Meltem gazete reklamı (Siz her şeye layıksınız yazısı) işlemeli mendil, kemer, saat, antika objeler, kravat, radyo  idi. Şehrin ışıkları mutluluk yazılı bölümde; gaz lambaları, bardaklar, kolonya şişesi, kibritler, parfüm şişeleri. Kurban Bayramı bölümünde, çilek, nane likörü şişeleri, tepsi, likör bardakları, bıçak, küçük kuzu maketler, oyuncak taksi (Mercedes), kurbanlık koç boynuzları.  Aşk cesaret modernlik bölümünde papağan, ehliyet, rakı kadehi, kolonya şişesi. Dudaktan öpüşmek bölümünde ise bir çok sanatçının vesikalık fotoğrafları vardı bu fotoğraflar arasında Göksel Arsoy’un fotoğrafı yer alıyordu. İstanbul’un sokaklarını gösteren küçük harita, sokaklar, meydanlar, köprüler yer alıyordu. Bu bölümde samsun sigara paketi, çay bardağı, bazı nahoş antropolojik gerçekler, gözleri siyah bantlanmış kızların fotoğrafları, dikiş yüzükleri,  ve yine bölümleri gezmeye devam ediyorum. Sıradaki bölümde kıskançlık vardı. Bu bölümde sokak tablosu, önünde köpek ve perdeler vardı. Artık bütün hayatım senin varlına bağlı bölümde; taksimetre, saat, mendil. Belkıs’ın hikayesi’nde ütü, saçlar, tıraş bıçağı, madeni para, düğme, çakmak, gazete kupürleri, Babamın hikayesinde; inci küpeler, rakı, börek, et  vardı.  Rahmi efendinin eli bölümünde; derece, samsun sigara, beyaz dantel örtü, radyo, oyuncak siyah köpek bulunuyordu. İzlemeye  devam ediyorum geldiğim bölüm sessizlik; Bu bölümde Aslıbey ve Basmacı ailelerinin Hilton davetiyesi yani Sibel ve Kemal’in nişan davetiyesi. Bekleme acısı  yazan bölümün başındayım; burada da yarım kalmış kahve fincanı, saat, ÖSYM  sonuç belgesi. Eşyaların tesellisi bölümünde; bayan kol saati, küllük, sigara, ayna, şekerlik.  Onu düşünmediğim dakika artık yok bölümü ve bazı aletler, Füsun artık yok; şekerlik, kahve içilmiş kahve  fincanı, cetvel,  Onu bana hatırlatan sokaklar yol haritası (Harbiye odaklı), Füsun sandığım gölgeler, hayaletler bölümü ve içerinde Füsun’la vakit geçirdiği mekanların fotoğrafları.  Kaba oylanmalar da görünen sadece pencerede bordo perde.  Uzaydaki köpek gibi de; rakı bardağı, Ragıp İnce kartviziti, pipo, papyon. Koleksiyonumun ilk çekirdeğinde ise; Füsun’un saç tokaları, firketeler, tarak, iğneler, bileklik. Aşk acımı yatıştıracak küçük bir umut için ; Siyah renkli çevirmeli telefon, oyuncak araba, evde giyilen siyah erkek terliği, zarf, rakı bardağı, gazete kupürleri, fotoğraflar.  Boş ev bölümü; bayan kolu, yumurta, kağıt rulo,  Cenazede bölümünde; katıldığı cenazelerden aldığı yakaya takılan merhumlara  ait fotoğraflar bunlardan bazıları ise Abdi İpekçi (1929-1979), Vefa Arapoğlu, Prof. Tevfik Eşberk, sinek konmuş kafatası, başsağlığı gazete kupürleri.  Aşk acısının anatomisi bölümünde ise insan anatomisi, işlemeli çanta,  Sarkma düşersinde;  meyve tabağı, sarma, çilek, portakal, armut, boyutlu ağaç, Yaz sonu partisi; top, anahtarlar, Teşvikiye camii bağış makbuzu, tapu senedi, evlenme cüzdanı, ayna, mor eşarp, ten rengi ince bayan çorabı, işlemeli çanta, papyon, İtiraf’ta; cüzdan, Yalı hayatının tesellileri; balık, rakı, üzüm, tuzluk, dolu çay bardağı, armut, ceviz, limon, peynir, ekmek dilimleri, incir su şişesi, sarımsak, midye, Sırtüstü yüzmek bölümünde; deniz fotoğrafları yer alıyordu. Sonbahar hüznü bölümünde; ısıtıcı soba, musluk, rakı kadehi, derece. Soğuk ve yalnız kasım günleri; Yanan fener ve loş bir ortam. Fatih oteli bölümünde; Füsun’a yazdığı mektup. Uludağ tatili; Kar gözlüğü, kayak ve fotoğraflar. İnsanı n insanı ortada bırakması normal midir; Şarap, tuzluk, yüzük. Babamın ölümü; Yat maketi, rakı bardağı, gurup fotoğrafları, ilaç şişeleri, madeni paralar, vergi karnesi, telgraf, tarak, anahtar, kibrit, köstekli saat, kolonya şişesi, limoner eczanesi ilaçları, kravatlar, düğme. Ona evlenme teklif edeceğim; Lavoba, sabun, diş fırçaları, tıraş jiletleri, tıraş fırçası, tıraş sabunu. Bu benim onu son görüşüm bölümünde; pencere, rakı ve dışarıya bakış, Kitaplar konmuş bir yemek yemeyi anımsatan tuzluk, çatal, bıçak v.s. Kırılan kalbin acısının ve küskünlüğün kimseye yararı yok bölümü; saat ve kırılan kalbi gösteren seramik kırık kalp. Yarın gene gelin gene otururuz bölümü; tuzluk, sarma, sigara böreği, rakı bardağı, fotoğraflar. Kalkıp gidememek; Saat, rakı bardağı. Tombala; Ocak ayının koparılmış takvim yaprağı, tombala, derece, Milli piyango biletleri ve listesi, küçük bölümlerde uğur böceği, düğme, çakmak, dikiş yüzü, gül, papatya, küçük küçük oyuncak biblolar, köpek, kız, sabun, limon, radyo. Sansürden senaryo geçirmek; daktilo, avize.  Huzur lokantasından Boğaz geceleri; çatal, köfte, Tarabya fotoğrafları.  Bakmak;  Vakit geçsi diye; Bordo perde ile anlatılmaya çalışılmış. Boğazda yangın; et, dolu çay bardağı, çay tabağı, simit, çay kaşığı, elvan gazoz şişesi.  Köpekler bölümünde; 100 adetten fazla köpek biblosu.  Kolonya bölümü; 12 adet kolonya şişesi, bazıları dolu, bazıları yarım, bazıları boş. Nedir Bu? Bölümünde bir obje. Hayat ta Aşk gibi bölümünde; Bulmaca çeşitleri, bilmeceler. Kırk hayatlar; Bordo perde arkasında domates ve cacıkla anlatılmaya çalışılmış. Füsun’un ehliyeti; Camekan içinde ortada çiçekli basma elbise, yanlarda ehliyet kitabı, saat, düğme, küpe, kolye, gözlük, yaka süsleri ve aksesuarlar. Tarık Bey bölümü; takma dişler, kalem, Reşat Ekrem Koçu’nun Tarihimizde Kahramanlar kitabı, Müzeyyen Senar’ın fotoğrafı, rakı şişesi, dereceler, Hamdi Abidinoğlu nalburiye faturası, hesap cüzdanı, çekmece içinde fotoğraflar.  İnci pastanesi, Beyoğlu sinemaları, Büyük Semiramis Otel, Yaz Yağmuru, Başka bir dünyaya yolculuk bordo  Perde ile simgelenmiş. Bazen bölümünde; merdiven trabzanlarının etrafı; Kelebek yaka iğneleri çeşitleri, çay bardağı, tabağı, anahtarlıklar. Zaman bölümü; Saatler, cezve, plastik su ısıtıcı, küçük terlik, bebek ayakkabısı, Orhan Pamuk kitaplarını gördükten sonra çatı  kata çıktım. Çatı kata çıkarken arada duvarda; Mutluluk insanın sevdiği kişiye yakın olmasıdır sadece; Bu çerçevede objelerin altına yazılar yazılmış. Bu yazılardan bazıları; Füsun bir süre bu tuzluğu elinde tutmuştu.  Emirgan’da aldığımız dondurmalı kağıt helva. İstinye’de yediğimiz bol tarçınlı tavuk göğsü. Füsun’un Boğaz kıyısında yere atıverdiği ısırılmış dondurma külahı. Füsun’un sıkıntıda ağzına soktuğu teneke kaşık. Midye dolmasının tarçınla yapıldığından söz ettik. Annemin dolabın dibinde bulup ağladığı babamın ayakkabısı.

Çatı katta tek kişilik yatak, pijama, terlik, yatağın yanında masa lambası, sandalye küçük çocuk bisikleti, Orhan Pamuk kitapları, müze çalışması taslakları, bavul vardı ve duvarda “Herkes bilsin çok mutlu bir hayat yaşadım.” Yazısı. Bütün katları dolaştıktan sonra zemin katta duvardan duvara bir şeyler ilişti gözüme. Yanına yaklaştığımda hepsinin sigara izmariti olduğunu gördüm. 1976-1977-1978-1979-1980-1981-1982-1983-1984 yıllarında Kemal’in içtiği sigaralar ve altlarında notlar. Tam 4213 sigara izmariti. Notlardan bazıları; Huzur lokantasında huzursuz gece, Yorgun bir arkadaşlık bizimkisi gibi yazılar.

Masumiyet Müzesine Avrupa Müze forumu tarafından 2014 tarihinde “Avrupa Yılın Müzesi” ödülü verildi yazını okuyup çıktım.

Tarihte yolculukta bir başka mekanda görüşmek dileğiyle……