Tarihte Yolculuk – Osmanlı Arşivi Müzesi

226

Tarihte yolculukta bu kez Osmanlı Arşivi müzesini gezmeye karar verdik. Büyük Osmanlı Devleti 1299-1922 yılları arasında hüküm sürdü. Bu kadar uzun süre varlığını sürdüren Osmanlı Devletinin müzeye konan belgelerini incelemek istedik.

Ressam arkadaşım Gülsen Remziye Turan ve ikiz kızlarım Eda Nur Bilgin, Seda Nur Bilgin”le beraber Kağıthane Cendre Deresine kurulan binasına gittik. Merkez 12 ayrı hizmet binası 4 adet arşiv deposu ile birlikte 122 000 m2 kapalı 42 000 m2 alana sahip Hazine-i Evrak müzede 200”e yakın eser orijinal haliyle  sergilenmektedir. Osmanlı tarihinin siyasal ve sosyal açıdan dönüm noktalarının belgelerini yakından inceledik.

Salona girdiğimizde Osmanlı Arşivi Hafızası Hazine-i Evrak, “Başbakanlık” yazılı mühür, “ Başbakan Arşivi” yazılı mühür, 8 Kasım 1846, Belge ve defterlerin korunması için Hazine-i Evrak Arşiv binası yapılması hakkında irade, Stokholm müzesi memurlarından Dr. Marten’e İsveç Kralı XII. Şarl hakkında araştırma yapabilmesi için verilen izin 18 Kasım 1900, Yeni yapılan Hazine-i Evrak binasına taşınacak belge ve defterlerin ayrılmasında uyulacak usul ve esasları bildiren talimatname. 27.05.1850, Salıpazarında inşa edilen Emreabası Yalısının Padişahın kızı Fatma Sultan”a verildiğine dair mülkname. 05.05.1725. Rumeli Beylerbeyi  Ahmed Paşa’ya verilen hasların sınırlarının yeniden belirlenmesi hakkında mülkname. Kızanlıkta oturan Avrupa – Acem ve Hindistan tüccarlarından Todori İstiyanaviç’e verilen imtiyaz beratı.  Beytullah’ın ve Kamame kilisesini ziyaret etmek isteyen Frenklerin Rum Patrikliğinden izin almaları gerektiği hakkında ferman. 03-12 Nisan 1688. Sultan Mustafa vakfına bağlı Üsküdar Doğancılar Meydanı ve Yenikapı’da bulunan Çarıkçı dükkanlarında çalışan esnafın uymaları gereken kuralları bildiren ferman. 29.03.1809. Medine-i Münevvere’ye gönderilen minber için bakır verilmesiyle ilgili Kanuni Sultan Süleyman”ın “verilsin” şeklinde el yazısı evri. 07.09.1566. Gümrük mukafaası eminliği görevinin Ahmed”in talep etmesi üzerine “Nafi” (yararlı) ise mezbura verilsin” şeklinde Sultan II. Selim’in el yazısı ile emri. Sultan IV. Mehmed’in “Merhum olan vezirim Ahmed Paşa’nın miriye kabz olunan soğukçeşme kurbunda olan Ayşe Sultan Sarayını kızım Hadice Sultan’a ihsan eyledim” şeklinde el yazısı. 17.12.1676. Fatih Sultan Mehmed Han’ın Bosna ruhbanlarının dini hayatlarını serbestçe sürdürebilmeleri hakkında ferman. 04.04,1478. Hersek sancağının Popova Nahiyesindeki din adamlarına ayin yaptırmalarına ve seyahatname dışarıdan müdahale edilmemesi hakkında hüküm. 18-27 Ekim 1782.  Yük hayvanlarına fazla yük yüklenmemesi, mallarına ve semerlerine gerekli özenin gösterilmesi hakkında emir. 18.03.1587. Sultan Abdülaziz’in hal’ine dair Şeyhülislam Hasan Hayrullah Efendi tarafından verilen fetva. 1876.

İçiçe salonlarda belgeleri okuyama devam ediyoruz. II. Abdulhamid’in tahta çıkışının senesi anısına Nablus’a inşa edilen saat kulesi 01.09.1900. Küba meseidi 1827-28. Hicaz Demiryolu İnşaatına katkısı olanlara verilmek üzere düzenlenmiş berat. Saray-ı Hümayun’dan ve diğer bazı vakıflardan Medine’ye Hicri 1052 tarihinde gönderilen Sume-i Hümayun’a ait defter. 21.03.1643. İspanya ve Portekiz’den kovularak Osmanlı Devletine sığınan ve Edirne’ye yerleştirilen Musevilerin tahrir defterindeki kayıtları, 1519.  İstanbul Yedikule’deki Ermeni Hastanesine 1000 lira yardım yapılması hakkında bakanlar kurulu kararı. 31.05.1916.

Bir başka bölümde camlı vitrinlerde paralar sergileniyordu. 5 Osmanlı lirası, 31 Ekim 1915. 5 Kuruş 1877. 50 Kuruş 1862. 20 Kuruş, 1862. Sultan Abdulmecid mühürlü 250 kuruşluk kaime. 12 Ocak 1841 kağıt para. Sultan Mehmed Reşad dönemine ait 1 liralık kağıt para. 12.04.1915.100 kuruş 1862. 10 kuruş 1872.

Yine müzeyi gezmeye devam ediyoruz. Madalyaların önüne geldiğimizde imtiyaz madalyası 1883. Girit madalyası Liyakat madalyası, Harp madalyası I. Dünya Savaşı. Yunan Savaşı Madalyası 1897. Mecidi Nişanı 1852. Görüyoruz. Uluslar arası anlaşmaları kapatmakta kullanılan mühür kutusu. Paris uluslar arası sergi madalyası. İrlandalı fakirlere yapılan maddi yardımdan dolayı Sultan Abdulmecid’e gönderilen teşekkür mektubu 1847. Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan Prut anlaşması 02,02.Temmuz 1711. Yeni İngiltere Kralı olan IV. William tarafından padişaha gönderilen dostluk mektubu, 9 Temmuz 1830. Siyam Tayland Kralı’nın II. Abdulhamid’e nişan gönderdiğini bildiren mektup. 2 Ekim 1899. Açe Hükümdarı Mansur Şah’ın Hollanda’ya karşı Osmanlı Devletinden yardım talebini içeren mektubu. 27 Mart 1850. Fas Emiri’nin III. Ahmed’e gönderdiği dostluk mektubu 9-18 Temmuz 1728.

Osmanlı Devleti ile Balkan Devletleri arasında Londra’da imzalanan barış anlaşması 30.05.1913. I. Dünya Savaşına katkı sağlamak için yayınlanan cihat fetvası 10.03.1915. Boğaz Köprüsü projesi ve bir çok eser.

Tarihte yolculukta bir başka mekanda görüşmek dileğiyle.