Tarihte Yolculuk – İsmet İnönü Evi Heybeliada

Tarihte Yolculuk – İsmet İnönü Evi Heybeliada

Tam bağımsızlık, özgürlük, ulusal egemenlik, uygarlık ve çağdaşlığı kapsayan Türkiye Aydınlanması için Müdafaa-I Hukuk ruhu ve kuvayi Milliye ateşiyle zafere ulaştıran Ulusal Kurtuluş Savaşımızın Garp Cephesi Komutanı ve büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ün en yakın silah ve çalışma arkadaşı İsmet İnönü’nün yaşadığı evini ziyaret etmek için arkadaşım Ülker Eroğlu ile birlikte Heybeli Ada’ya gittik. Marmara Denizinin masmavi sularından aldığımız güzel enerjiyle onun bastığı yerlere basarak aynı havayı solumanın mutluğuyla yeşillilklerin arasından gülümseyen begonvillerin dostluğuyla  eve ulaştık. Ev pembe beyaz boyalı 3 katlı köşk.

İsmet Paşa ile   Heybeliada ilişkeleri 1924 yılında başladı. Paşa o tarihte bir rahatsızlık geçirir. Başta Gazi Paşa olmak üzere doktorlar mutlak istirahat önerirler. Heybeliada seçilir ve bu ev eşyalı olarak kiralanır. Ailece buraya yerleşirler. Ada’nın etrafında çamlık yollarda turlar atılır, gezintiler yapılır. Ağaç cinslerine merakı burada başlar. Sağlığı süratle düzelmektedir. Fakat Ada Safası uzun sürmez. Doğuda Şeyh Sait isyanı başlamıştır. Gazi Paşa kendisini Ankara’ya çağırmıştır. Kısa bir süre sonra başbakanlığa tekrar atanır. Aile çoğalmıştır. Ömer’e Erdal ve Özden’de katılır. Her yaz Heybeliada’ya gelmektedirler. Denize girmekte, gezintiler yapılmakta; çocuklar tenis oynamakta ve bota binmektedirlir.

Kirada oldukları evi 1934 yılında satın almayı düşünürler. Eve mobilyalı olarak 25.000 lira istenir. Gazi Paşa eşyasız olarak olmasını önerir. Zira o zaman bu parayı çıkıştırmak oldukça zordur. Pazarlık edilerek 9500 liraya anlaşırlar. Evin yeni eşyasını Gazi Paşa hediye eder. Bu günkü eşyalar yüzleri yenilenmiş olarak o zamandan kalmadır.  İsmet Paşa 1937 yılının Eylül ayında Başbakanlıktan ayrıldıktan sonra Adaya uzun bir  süre için yerleşir. Yeni Başbakan olan Celal Bayar kendisini Ada’da ziyaret eder. 1938 – 1950 yılları arasında yani Cumhurbaşkanlığı döneminde maiyetinde kalabalığı yüzünden Florya ve Yalova tercih edilirse de aile Ada’dan kopamaz. Mevhibe Hanım’la çocuklar kısa süreler de olsa yazların bir kısmını burada geçirirler. Ada’daki bu ev eski canlılığını 1950-1960 yılları arasında tekrar bulur. Muhalefet yıllarında yazların çoğu burada geçirilir. Ünlü çivilemeler, plajın tahta iskelesinde yapılır. İsmet İnönü  gezeceğimi Araştırmacı-Yazar Nazif Karaçam’a söylediğimde çivilemesinin ünlü olduğu plaja da gitmemi söylemişti. Buradaki  görevliye bunu sorduğumda o zaman Sadık Bey plajı olarak anılıyordu. Şimdi o plaj Green Beach olarak biliniyor dedi. Onun bir kolu sıyrılmış askılı mayosu ile giysileri herkesçe bilinir.

Muhalefet Liderinin 1950 ile 1960 arasında işleri çoktur. CHP 1950’lerde bir yenilgi muhalefetidir. Partide çeşitli eğimler ve cereyanlar vardır. Mevhibe Hanım’ın misafirlerinden çoğu CHP’li politikacılardır. 1954 seçimleri daha da kötü sonuçlanınca Paşa’nın işi büsbütün zorlaşır. Ancak 1956’ya doğru partinin inişini durdurabilir. Cumhuriyetçi Millet Partisi ile Hürriyet Partisinin ileri gelenleri de Heybeliada’da ziyaretçilere eklenir. İşbirliği görüşmeleri; Taşlık ve Ada’daki evlerde sürer gider. Birçok protokoller imzalanmıştır. Tanınmış politikacılar yemek masasının da konuklarıdır. İşbirliği yapmak isteyenler; hep hakkından fazlasını istemektedirler. İsmet Paşa kendi partisinin yöneticilerine “ötekilerin delileriyle uğraşmaktan bıktım, bir de karşıma siz çıkmayın” sözünü Ada’daki bu evde söylemiştir.

Heybeliada’daki evin hüzünlü dönemi 1973 sonrasıdır. İnönü artık yoktur. 25 Aralık 1973’te Ankara’daki Pembe köşkte 89 yaşında gözlerini hayata kapamıştır. Ada’daki ev ilk yazlar açılmaz. Mevhibe Hanım İstanbul Kartal’dadır. Fakat Ada’daki ev hasreti giderilemez bir hasrettir. Üstelik gelini Sevinç’te bir Ada çocuğudur. Bazı yazlar Ada’daki ev açılmakta  ve temizlettirilmekte; Mevhibe Hanım oraya geçmekte ve Erdal ile Sevinç’te onunla birlikte olmaktadırlar. Fakat bazı evlerde insanlar gibi doğanın hışmına maruzdurlar. Tek çare evin özel bir ev olmaktan çıkarılıp İsmet İnönü Vakfı tarafından bir müze değil de dışarıda da örnekleri olduğu gibi bir “İsmet İnönü evi” haline getirilmesiydi. Bunun sağlanması için ev İnönü ailesi tarafından İnönü Vakfına bağışlanmış ve ziyaretçilere açılmıştır.

Binaya girdiğimizde küçük bir girişte İsmet İnönü’nün büstü bekliyordu gelenleri, girişte sağ tarafa açılan oda İsmet İnönü’nün çalışma odası olarak aynen aynı eşyalarla muhafaza ediliyordu. Masası kitaplığı aynen duruyor, sadece perdeler değiştirilmiş. Aynı girişin sol tarafında oturma odası olarak kullanılan oda vardı. Lacivert halı ve açık mavi tonunda koltukları tamamlıyordu odayı ve bitişinde yemek odasında yemek masası ve etrafında 10 sandalye,  yemek takımları, kapaklı sahan, duruyordu. Odanın duvarında Cumhurbaşkanı Atatürk, Başbakan İsmet İnönü’nün 1923’te çekilmiş fotoğrafları yerlerini almıştı. Oda’da fotoğraf gibi canlı duran aile tablosu ressam Selahaddin Uzmen 1941 imzalıydı.

2. Kata çıkarken duvardaki fotoğrafları izleyerek çıktık yukarıya. Merdivenin dönüşündeki büyük boşlukta bornozlar  duruyordu. İkinci kattaki boşlukta Özden Toker’in çocukluk kıyafetleri ve İsmet İnönü’nün ünlülerin terzisi İzzet Ünver’in elinden çıkma takım elbisesi camlı dolap içinde sergileniyordu. Yine aradaki bölmede satranç takımı, traş takımları, sümen takımı camlı dolapta muhafa edilmişlerdi. Aynı katta paşanın yatak odası krem rengi koltukların, ve aynı renk yatak örtüsünün olduğu yatak, makyaj masası, İsmet İnönü ve Mevhibe İnönü’nün elbiseleri ve odadaki fotoğraflar bizleri o günlere götürdü. Yatak odasından çıktık başka bir odaya doğru ilerledik Özden Hanım ve Babaannesi Cevriye Temelli’nin yatak odası iki yatak ve üzerlerinde  yeşil yatak örtüsü, iki de camlı gardrop  aynen kullandıkları ve bıraktıkları gibi ziyaretçileri bekliyordu.

Tarihte yolculukta bir başka mekanda buluşmak dileğiyle…