Tarihte Yolculuk – Türk İslam Eserleri Müzesi

Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Türk ve İslam Sanatı eserlerini topluca kapsayan ilk Türk müzesidir.

19. Yüzyılın sonunda başlayan kuruluş çalışmaları, 1913 yılında tamamlanmış ve müze, Mimar Sinan’ın en önemli yapılarından biri olan Süleymaniye camii külliyesi içinde yer alan imaret binasında 1914 tarihinde “ Evkaf’ı İslamiye Müzesi” (İslam Vakıfları Müzesi) adı ile ziyarete açılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra ise “Türk ve İslam Eserleri” adını almıştır. Uzun süre Süleymaniye külliyesindeki imaret binasında yer alan müze 1983 yılında Sultan Ahmet meydanının batısında yer alan İbrahim paşa Sarayı (16.y.y.) binasına taşınmıştır. İbrahim Paşa Sarayı, Sultan Sarayları dışında günümüze kadar gelebilen tek özel saraydır. Kemerler üzerine yükseltilmiş yapı 3 taraftan ortadaki terası çevreler. Terastan Müzenin ilk bölümüne merdivenlerle ulaşılır. Odalar ve salonlarda İslam Dünyasının değişik ülkelerinde meydana getirilmiş nadir sanat eserleri sergilenmektedir. Taş ve pişmiş toprak, metal ve seramik objeler, ahşap işlemeler, cam eşyalar, el yazma kitaplar, devirlerinin en kıymetli örnekleridir. Büyük salonun bulunduğu en geniş camekanlı kısmında 13-20.y.y. ların el işi Türk halılarının el iş Türk halılarının şaheser örnekleri sergilenir. 13. Y.y. Selçuklu halıları ve sonraki asırlara ait diğer parçalar itina ile sergilenmiştir.

İstanbul’un meşhur Sultanahmet Meydanında bulunan müze Sultanahmet’e sık sık gittiğim halde bir türlü gidemediğim bir yerdi. Ziyaret için Şubat ayının karlı bir gününü seçtim. Dışarıda lapa lapa kar içeride insanın içini ısıtan tarihin sıcak yüzü. Müzeye girer girmez İbrahim Paşa Sarayı Tarihçesinin başına gittim. 15 Mart 1536 gecesi Sadrazam İbrahim Paşa ‘nın Topkapı Sarayında boğdurulup cenazesinin çıkarılışını gösteren minyatür.  Sadrazam İbrahim Paşa’nın Kanuni Sultan Süleyman’ın eteğini  öpmesini gösteren minyatür.  Kanuni Sultan Süleyman’ın 1530 yılında İbrahim Paşa Sarayında yapılan Mehmet, Selim ve Mustafa adlı 3 şehzadesinin sünnet düğününe gelişini gösteren minyatür. Serasker İbrahim Paşa’yı  İran Şah’ının huzurunda gösteren minyatür. İbrahim Paşa Sarayında 1530 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın üç oğlunun sünneti  dolayısıyla yapılan şenlikleri gösteren minyatür. 1582 yılında III. Murat’ın oğlu Şehzade Mehmet’in sünnet düğününü gösteren minyatür. Kanuni Sultan Süleyman’ın üç şehzadesinin 1530 yılında İbrahim Paşa Sarayında yapılan sünnet düğününe gelen davetlileri gösteren minyatür. Şehzade Mehmet’in 1582 yılında yapılan sünnet düğününde mesci ustalarının geçişini gösteren minyatür. Aynı  tabloda İbrahim Paşa’nın mührü Divan-ı Kasım Tiem 1986- 1458 – 1459 da basılmış olan bu mührün Farsça yazılmış metni  “Bu mührü basan Sultan Süleyman Şah’ın halis bendesi İbrahim’dir. Bu tarihçenin olduğu katta Düğümlü baba tekkesi tarihçesi yazılıdır. Giriş katta bir salona girdim. Geç antik Çağ Mimarlığının bir baş yapıtı Hipodrom.  Oradan çıkıp merdivenlerle bir boşluğa çıktım orada bir aslan heykeli (Anadolu Selçuklu dönemi)  vardı. Heykelin yanındaki kapıdan terasa çıktım lapa lapa kar yağıyordu. Terastan bir salona girdim karşımda bir grubun fotoğrafları vardı. Onları okudum. Mehmet Ziya Bey, İbnü’l Emin,  Mahmud Kemal (İnal) Bey, Keçecizade Reşad Fuad Bey, İsmet Bey, Armenak Sakızıyan Bey, Ahmed Hakkı Bey’in fotoğraflarıydı, oradan tekrar merdivenlere yöneldim. Tuğla işli saray bir çok odalardan oluşuyordu.  Bu odalardan birine girdim.

Odanın girişinde Emeviler ve Dört Halife dönemi –Abbasiler ve Şam Evrakları odası yazıyordu. Odaya girdim; Kur’an mucizesi anlatılıyordu. Bir bölümünü okudum. Allah Kelamı olarak 610 yılında Mekke’de Cebrail A.S. vasıtasıyla Hz. Muhammed (SAV) e indirilen Kuran-ı Kerim Lafzı ve manasıyla bir mucizedir. Hz. Muhammed (SAV) onun uygulayıcısı ve açıklayıcısıdır. Hz. Peygambere aralıklarla indirilen Kuran’ı Kerim ayetlerinin vahiy süresi 23 senedir. 30 cüzden oluşan Kuran-ı Kerim 114 süre ve 6666 ayet vardır.

Abbasi Dönemi ni anlatan salona girdim. 749-1258. Odanın çevresi camekanla çevrili bir taraftan izlemeye başladım. Duvar resmi parçası 9.yy. Kapaklı mermer kase, seramik kase, ahşap bezemeli parçalar, Dört Halife ve Emevi Dönemi 632-661 / 661-1031 Emevi dönemine ait çok büyük ebatlarda  Kuran-ı Kerim Kuzey Afrika 12. Y.y. sonu 13. Y.y. başı. Usturlab, cüzler, Emevi dönemi 8.yy. Kuran yaprağı 8. Y.y. başı. Seramik küp. Abbasi dönemine ait duvar resim parçaları, 9. Y.y.

Artuklar ve Eyyübiler dönemi salonuna girdim. 1101-1409. Yine cam vitrinler ve içinde davul, Artuklu dönemi Diyarbakır 12.13. y.y. 2 adet şamdan, Artuklu dönemi 13. Y.y. İbrik kaidesi Artuklu dönemi 13.y.y ibrik kaidesi Artuklu dönemi başı. 13. Y.y. ortaları, bronz ayna Artuklu dönemi  13.y.y. Havan Artuklu dönemi 13. Y.y. başı.  Büyük kapı Cizre (Cezire-i  İbn Ömer Cizre Ulu Camii Kapı restarasyonu , kapı tokmaklarını anlatan yazı ve fotoğraflar. El Cezire ve “Otomata” Eyyübi Dönemi 1171-1462 Ahşap sütun. Tabure Eyyubi dönemi 12. Y.y. sonu 13. Y.y. başı. Kase, küp, kapaksız kavanoz, bardak ve bardak parçaları, kase, maşraba, kase (fırın artığı), vazo, reçellik.

Büyük Selçuklular ve Memluklar (1040-1157) Kuran-ı Kerim Bağdat 693/1294 tarihli Hattatı Yakut El Musta’simi, cüz, Musul  II. Y.y.. Kuran-ı Kerim Bağdat 401/1010 tarihli Hattatı Ali B. Hilal El Bağdati, Büyük ebatlı Kuran-ı Kerim ve odada bir şömİne onun yanında pirinç kandil. Yine Büyük Selçuklu odası; kase,  12.13. y.y. ibrik, testi, hayvan figürleri, kilit parçası, buhurdan, mangal, ayna, kemer tokası, yağ kandil, kase, sürahi, Yıldız çini.  Memlük dönemi  1250-1517 odasında şömine mevcut hemen yanında cam vitrinlerin içinde Kitab-ı Buzuğ el Hilal (mecmua), Çok büyük ebatlı  Kuran-ı Kerim  Memluk dönemi  480-490 civarı farklı hattatların yazdığı farklı ebatlarda Kuran-ı Kerimler mevcut. Askı kandil, cam askı kandil, Memlük dönemi 14. Y.y. Usturlab Memlük dönemi, seramik matara, Arma motifli sırlı seramik (Badiye cam vitrin tek Memlük dönemi 1470-1490 dönemi)

İlhanlılar-Timurlar-Safeviler odasına girdim. İlhanlı dönemi 1256-1353 Kaçarlar. Yine cam vitrinlerin içinde Kuran-ı Kerim ve cüzler  İlhanlılar dönemi  14. Y.y. Timurlar dönemi 1370-1507 Vitrinlerde Kuran-ı Kerim ve cüz Timurlar dönemi Şiraz 1430-1440  civarı. Timurlu Sultanı Baysun için hazırlanmıştır. Hattat’ı Şems El Baysungur. Kupalar, Külliyet camii mesnevi, Hamse-i Nizami, Kitabü Kevkeb-ül  Dürri, Mecmua, Hamse-i Attar. Safevi Dönemi; Cilt Safevi Dönemi Herat 1580 civarı. Sütun Şamdan, Kuran-ı  Kerimler, Keşkül 17. Dönem.  Kaçar dönemi 1796-1925. Kuran-ı Kerim 18. Y.y. Kaçar dönemi Divan-ı Hafız, Kuran-ı Kerim, Mesnevi, İbrik, Kavanoz, Lake oyun kartları.

Mukaddes Emanetler bölümüne girdim. Levha Osmanlı dönemi. Hattatı Sultan Abdülmecid, kabe anahtarı, Osmanlı dönemi 18. Y.y. başı. Delayır-ı Hayrat. Hattatı Kütahyalı Mustafa. Kabe kilidi Osmanlı dönemi 18. Y.y. Hac vekaletnamesi Eyyübi dönemi. Kıblenüma Osmanlı dönemi. Nat-ı Şerif Osmanlı dönemi 19. Y.y. Ağaç dallarına Arapça sözler yazılı işlemeli tablo. Alem Osmanlı dönemi, İç içe girdiğim odada Salavat-ı şerif getiriliyordu Kadem-i Saadet, Hilye-i Saadet Osmanlı dönemi  Hattatı Ali Rıza. Odanın ortasında camekan ve Kuran-ı Kerimler Osmanlı dönemi Hattatı Abdulkadir Bin Ali Bin Yusuf, Hattat Hafız Osman. Hz Peygamberin seceresi, Osmanlı dönemi Siyer-i Nebi. Hz. Muhammed (SAV) hayatı  ve ölümüne kadar İslam tarihi anlatılmaktadır. 17. Yy.

Sakal-Şerif Lihye-i Saadetler salonuna girdim.  Duvarda siyah plakalar üzerine sarı yaldızlarla yazılmış sözler. Hasta-i aşkı idi ser-ta-ser / Kahramanı gözüne Rüstemler —– Niye pehlivanlar efendimizin o kahramanvari gözünün aşkı için bir uçtan bir uca meftun olmuşlardı. ——- Devlet olmuş idi o gözler dine / Ayn-ı ikbal idi hürul-ine    ——O güzel  gözler İslam dini için bir talih demektir, cennet hurileri için de bir ikbal sayılır.       ——  Mest-i aşk olmadığın ol çeşme-i hunar Humrete mail idi bir mikdar — O süzgün gözler, aşk ile mest olduğundan olsa gerek, rengi bir mikdar kırmızıya çalardı. ——-Hem siyah idi gayet de sedid / Bir idi ana karib ile baid ——–Siyah da çok koyu kara idi. O gözlere uzak ile yakın bir gelirdi. ——-Berg-i gül gibi o ruy-i nikü / Terleduğince olurdu hoş bu Güzelliğinin damıtıldığı o yüz bir gül yaprağı gibi terledikçe buram buram kokardı. ——-Bilmeyen şevket-i Bismillahı / Anlamaz Sırr-ı kelamullahı——–Bizmillahın heybetini bilmeyen (kişi) Allahın kelamının sırını anlayamaz. Buradan sonra ordadaki vitrine yöneldim Hz. Muhammed ( SAV) in  ait dişleri, sakalı ve ayak izleri vardı.

Anadolu Selçukluları Beylikler ve  Erken Osmanlı dönemi odasına girdim.  Bu döneme ait 14. Ve 15. Y.y. ait halılar duvarda idi. Ortada camekanda Çini kitabe parçası 15.y.y. Fırın artığı  Milet işi seramik parçası. Çini karo, Milet işi seramik kase, Çini kitabe parçası, Kuran-ı Kerim Osmanlı dönemi 1460 civarı. Kuran mahfazası  Osmanlı dönemi 15.16. y.y. Duvarda kitabe çini. Kitabede : “ Bizden üzüntü ve sıkıntıyı gideren Allaha hamd olsun. Şüphesiz ki Rabbimiz çok bağışlayandır, şükredene şükrünün karşılığını bolca verendir. “mealinde Fatır suresi 35734 yazılıdır. Konya 13.y.y Halılar Bergama 16.y.y. Halı Uşak 16.y.y. Saf seccade Konya 15.y.y 17. Seccade Uşak 16.y.y. sonu 17.y.y. başı iç içe odalar tuğlalarla örülmüş. Sağ duvarda halı Anadolu Selçuklu dönemi Konya 13. Y.y. Ortada vitrin camekan ve içinde Şamdan Anadolu Selçuklu dönemi. Konya 13.y.y Tabak, Altın bilezik, Minai çini parçası, Çini parçası, Çini mozaik parçası, emzikli kap, Anadolu Selçuklu dönemi Diyarbakır 12.13. y.y. kap parçası. Anadolu Selçuklular dönemi 12. 13. y.y. Diyarbakır. Maşraba, Alçı Friz. Anadolu Selçuklu dönemi II. Kılıçaslan köşkü Konya 13.y.y. Matara Anadolu Selçuklu Dönemi Diyarbakır 13.y.y. Küp parçası Diyarbakır 12.13.y.y. Maşraba Anadolu Selçuklu Dönemi 13. Y.y. Yıldız çini vazo Anadolu Selçuklu Dönemi 13. Y.y. Mezar taşı  Anadolu Selçuklu Dönemi 13. Y.y. Ahşap pencere kanatları Konya 14. Y.y. Sanduka ve tabut Anadolu Selçuklu Dönemi , rahle,

Osmanlılar dönemi 1299 – 1300 – 1922  Halı Osmanlı Dönemi Madalyonlu Uşak 16. Y.y. sonu. Halı Osmanlı dönemi Orta Anadolu Karapınar 18. Y.y. / 16. Y.y.Ortada : Saleplik Osmanlı dönemi 19. Y.y. Maşraba  Osmanlı Dönemi 18. Y.y. Murassa Altın askı. Firuzekarı, Gülabdan Osmanlı Dönemi . Buhurdan, Şamdan Osmanlı Dönemi 17. Y.y. Leğen, ibrik Osmanlı dönemi 18. Y.y. Beykoz camları Osmanlı Dönemi 19. Y.y. Bakır Kandil Osmanlı Dönemi 1481- 1512, Buhurdan Osmanlı Dönemi 17. Y.y. Gümüş buhurdan Osmanlı Dönemi 19.y.y. Murassa Gümüş askı 18. Y.y. Osmanlı dönemi , Şamdan Osmanlı Dönemi 19. Y.y.İznik seramikleri Osmanlı Dönemi 16. Y.y. Barometre Osmanlı  Dönemi 19. Y.y. Askı kandil 18. Y.y. Osmanlı dönemi. Murassa Şamdan Osmanlı Dönemi 17. Y.y.  Fermanın sadece bir parçası kalıp İbrahim Paşa’ya gönderilmiş olması muhtemeldir. Elde bulunan kısımda elkab yazılıdır. Kanuni Sultan Süleyman Tuğralı berat. Çarşamba ve Perşembe kazaları Cizye ve vakfına dair. Sultan II. Selim Tuğralı Temlikname Osmanlı Dönemi  1566-1574. Muhammed Said’in malik olduğu arsa hakkında. Sultan V. Mehmed Tuğralı Berat Osmanlı dönemi 1080-1669 Ahşap parke Osmanlı Dönemi 16.y.y. ikinci yarısı 17. Y.y. Ahşap mahfaza Osmanlı Dönemi 16. Y.y. Cüz Osmanlı Dönemi. Ahşap mahfaza Osmanlı Dönemi 16. Y.y. sonu, 17. Y.y. başı. Ortada; Sancak Kuran-ı Kerim Osmanlı Dönemi 17. Y.y. Sultan I. Ahmed’in Vakfiyesi. Divan-ı Muhibbi Osmanlı Dönemi Kanuni Sultan Süleyman’ın muhibbi mahlasıyla yazdığı şiirlerinin toplandığı divan  Sure-i Enam. Kuran-ı Kerim Osmanlı Dönemi  1540 – 1550 arası. Hattatı Hafız Osman, diğerinin  Hattatı Şeyh Hamdullah. Zühdet’üt Tevarih (Dinler, İslam ve Osmanlı Tarihi, Osmanlı Dönemi. Sultan III. Murad’a sunulmak üzere hazırlanmıştır. Hattatı Seyyid Lokman Aşuri. İslam Arkeolojisi Samarra Orta çağın ünlü seramik merkezi Rakke’yi izledim burayı izlerken bir yandan ezan sesi ve horoz ötmeleriyle izledim. Kuzey Suriye’deki önemli yerleşim yerlerinden biri olan Rakka, Büyük İskender’in Selefi Suriye Kralı Selerkos T. Nikator Mö. 246-226 tarafından Nikephorıon adıyla kurulmuştur. Büyük bir heyecanla gezdiğim müzeden ayrıldım.

Tarihte yolculukta başka bir mekanda görüşmek dileğiyle…