Türklerin ilkyaz bayramı Hıdırellez ve Kırklareli’nin Kırkbir Otu Kültürü

Türklerin Halk Takvimi olarak günümüzde de kullandığı Kasım Takviminde Yaz ve  Kış olmak üzere iki mevsim vardır.

Yaz  Hızır, Kış Kasım’dır. Yaz (Hızır) Mevsimi 6 Mayıs’ta başlar, 7 Kasım’da sona erer. 186 gün sürer. Kış (Kasım) mevsimi 8 Kasım da başlar  5 Mayıs ta sona erer. 179 gün sürer.

Kasım Takvimi Miladi takvim yapraklarında kasım 1, Kasım 2, ..Kasım 179 şeklinde halen gösterilmektedir.

Hayvancılık yapan  Türkler  çobanlarıyla iş sözleşmelerini mevsimlik yaparlardı. Yaz Çobanı 6  Mayıs – 7 Kasım tarihleri arasında çalışır, Kış Çobanı  8 Kasım 05 Mayıs tarihleri arasında çalışırdı.

6 Mayıs süt sağma ve peynir yapmaya başlanılan gündü. Yazın başlangıcı  tüm halk kitleleri için iş, otlaktan faydalanma, ekme ve hasat olmak üzere dirlik mevsimi idi.

6 Mayıs yaz mevsimine girişin ve bereket temennisinin kutlandığı İlkyaz Bayramıdır. Eğrice ve Hıdırellez olarak ta anılır.

6 Mayıs Günü Tan yeri ağarmadan otlar üzerinden toplanan çiğ damlaları ile yoğur mayalanır. Elde edilen yoğurttan  komşular arasında mayalık değiş tokuşu yapılırdı.

6 Mayıs gecesi ateş yakılıp üzerinden atlanmakla kötülük ve hastalıklardan arınılacağına  inanılmaktaydı. Bu ateşte hasırlar ve eski eşyalar da yakılarak, sağlık ve temizlik kazanılacağına inanılırdı.

6 Mayıs günü tan yeri ağarıncaya kadar toplanan 41 çeşit ot – çiçek demetleri sağlık ve bereket sembolü olarak evlerin kapılarına ve cümle kapılarına asılırdı. İçine 41 çeşit ot karıştırılan su ile İlkyaz Banyosu yapılırdı.

Kırklareli’nin Kırkbir Otu, Türklerin Kırkı ve Kırkbiri

Hıdırellez kutlamalarının bir parçası olan Kırkbir Otu Kültürü Kırklareli ismiyle uyumlu bir kültürdür. Çünkü Türkler’de  40 ve 41 in ikinci anlamları vardır.40 çokluk, 41 sonsuzluk anlamındadır.

Kırklareli’ de İlkyaz – Hıdırellez kutlamaları için 5 Mayıs günü kırlardan 41 çeşit ot toplanıp su dolu bir küp veya kazana konur, Sabah bu suyla tüm aile bireyleri yıkanmak suretiyle yaz mevsimine girilirdi. Bununla ailenin temiz olacağına, cildin güzelleşeceğine ve hastalıklardan arınıp, sonsuz  şifa kazanacağına inanılırdı.

Mesir macununun 41 çeşit ot ve baharattan yapılmasının anlamı da  aynı mantığa dayanmaktadır.

Ot ve Kırkbir

Toplanan ot sayısı neden otuzdokuz (39)  veya kırkiki (42) değil de  kırkbir (41)

Çünkü; Türkler de Kırk sayısı çokluk ve son  (n)  Kırkbir  sayısı ise sonsuzluktur. (n+1 dir)

Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lügati’t Türk isimli Türk sözlüğündeki kayıtta   Ot: ilaçtır. Buradan hareketle Doktora da Otaçı denir.(1)

Buradan hareketle Kırkbir Otu Kültürü rastgele bir kültür olmayıp, sonsuz sağlık ve şifa temennisinin akılcı bir eylemidir.

Eski yıllarda, Hıdrelleze bir hafta kala hazırlıklar başlamaktaydı. Evlerde temizlik yapılır ve Hıdrellez pikniği için yiyecekler önceden hazırlanır. Bazı aileler 6 Mayıs günü kutlamada yemek için küçükbaş hayvan keserdi.

Hıdırellezin Hıdırlıkları

Hıdırellez’in kutlandığı yerlere Hıdırlık denilmekteydi. “Hıdırlık” denilen bölgede, 6 Mayıs günü Hıdrellez eğlenceleri yapılmaktaydı. Kutlama alanında halk çadırlarını kurar, şemsiyelerini açar, kimileri de arabalarının gölgelerinde yaktıkları ateşte yemek yapar, çaylarını içip eğlenirlerdi. Köprüye yakın bir yere kurulan sahnede konserler verilir, birçok davul ve zurnalar eşliğinde çeşitli oyunlar tertip edilirdi.

Kırklareli merkezine 5 km. mesafedeki Şeytandere ve Asilbeyli Deresi kenarlarında kutlamalar yapılmaya devam edilmektedir. Eğlenceler 1990 yılından başlayarak Mayıs ayının güneşli bir hafta sonunda (genellikle ikinci haftadan itibaren) Kırklareli Belediyesi’nin organize ettiği “Karagöz Kültür, Sanat ve Kakava Şenlikleri” ismiyle, Şeytandere’de kutlanmaktadır.

(1) Kaşgarlı Mahmut Divanü Lügati’t Türk (Kabalcı Yayınevi) sf  363