Türklerin Kadınlar Ordusu – Anadolu Bacıları

126

Ahilik Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu’da Müslüman Türkmen halkın sanat, ticaret, ekonomi gibi çeşitli meslek alanlarında yetişmelerini sağlayan, onları hem ekonomik hem de ahlaki yönden yetiştiren askeri nitelikleri olan bir esnaf örgütüdür.

Bunların kadınlar kolu ise Anadolu Bacıları (Bacıyan-ıRum) adı ile bilinmektedir.

Ahi Evren tarafından Hacı Bektaş-ı Veli’nin tavsiyesiyle 1205 yılında kurulmuştur. (1)

Ahiliğin Mesleki, ahlaki, sosyal görgü kuralları ile rütbeleri vardı. (Yiğit, Yamak, Çırak, Kalfa, Usta, Ahi, Halife, Şeyh, Şeyh-ülMeşayıh gibi)

Ahi deyimi Türkçedeki Yiğit anlamına gelen akı er deyiminin işaret ettiği mertlik, alplik, yiğitlik, eli açıklık, konukseverlik, gibi hasletleri içerdiğinden bu terimden kaynaklandığı değerlendirilmektedir.(2)

Türklerin Kadınlar Ordusu, Anadolu Bacıları (Bacıyan-ı Rum);

Bacıyan-ı Rum  (Anadolu Bacıları) teşkilatı Ahi Evren’in Eşi Fatma Hatun tarafından kuruldu.(3) Fatma Hatun Bektaşiler arasında Kadın Ana adı ile anılan tasavvuf ehli bir teşkilat lideridir.

Ahilik Teşkilatı mensuplarına sanatın yanı sıra askeri eğitim de verilmekte idi. Devlet idaresi zayıf düştüğü durumlarda ahi reisleri devreye giriyor şehir idarelerini alarak kargaşaya ve otorite boşluğuna izin vermiyorlardı.(4)

Fuat Köprülü, Osmanlı Devle¬ti’nin kuruluşunda içtimai teşekküllerin rolünü incelerken, Aşıkpaşazade’nin ”Bacıyan-ı Rum” diye adlandırdığı züm¬re hakkında verdiği bilgileri, Bektaşi riva¬yetleri ve başka kaynaklarla da teyit ederek Ortaçağ Türk Anadolu’sunda kadınlar tarafından kurulmuş Anadolu Bacıları’nın müsellah ve cengaver bir kadınlar Teşkilâtı olduğunu belirtmiştir.

Türk tarihinde ilk kez Âşıkpaşazâde’nin XIII. Yüzyıl Anadolu’sunda varlığından bahsettiği Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları) Teşkilatı Türk tarihinin ilginç konularından biridir. Aşıkpaşazade, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda rolleri olan dört taifeden bahsederken, Gaziyan-ı Rum, Abdalan-ı Rum, Bacıyan-ı Rum, Ahiyan-ı Rum…” şeklinde sıralamıştır.

Osmanlı ordusunun yardımcı birlikleri arasında Ahiyan-ı Rum, (Anadolu Ahileri)  Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları) isimli birlikler görev yapıyordu.

Divan-ı Hümayun gerekli gördüğünde Ahi birliklerinden yeterli sayıdaki üye ordunun ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri üretmek ve gerektiğinde cenk etmek için sefere katılıyordu. Bunlara Orducu Takımı deniyordu. Orducu Takımı sefer donanımları ile orduya gönderiliyordu.(5) Ordugahlarda açılan dükkanlarda berberlik, saraçlık, demircilik, kasaplık, nalbantlık, fırıncılık gibi hizmetleri de veriyorlardı.(6)

Anadolu Bacıları Ahiler gibi, çeşitli zaviyeler açarak yeni fethedilen yerlerde iskan ve kolonizasyon faaliyetlerine de katılmışlardır. Kanuni devrine ait Defteri Hakani kayıt-larında, 718 no.lu menteşe defterinde 63, 74, 32, 81 no.lu belgeler “Kız Bacı”, Sakari Hatun”, “Hacı Fatma Zaviyeleri” gibi hatun zaviye şeyhleri görülmektedir.

XIII. Asırda Bâcıyân-I Rûm mensuplarına ait bu zaviyeler vasıtasıyla kadın Türk dervişleri ordularla birlikte fütuhata çıkmıştır.(7)

Ahilikte erkeklere ”eline-beline-diline sahip ol” öğüdü verilirken, Anadolu Bacılarında kadınlara “aşına-işine-eşine sahip ol” öğüdü verilmiştir. Böylece Türklerin en sağlam kurumu olan aile koruna gelmiştir.

Türklerde Kağan Eşi “Katun” (Hatun), Han Eşi Hanım’dır.

Türk tarihine bakıldığında kadınların her dönemde sosyal ve siyasi mevkileri açısından önemli bir konumda oldukla¬rı görülmektedir. Hunlar, Göktürkler, Uygurlar ve Oğuzlar’da hükümdar eşle¬ri de hakanlar gibi devlette yetki ve sorumluluklar üstlenirdi. Kağan’ın Eşi Katun (Hatun), Han’ın Eşi Hanım olarak ad alırdı. Hatun ve Hanın adlar kağan ve Han gibi yetki ve rutbe ifade eden ünvanlar idi. Bu kültürden Anadolu Bacıları gibi kadınlar ordusunun çıktığı kaynak,  Şerife Bacıların, Halime Çavuşların, Fatma Üsteğmenlerin çıktığı kaynak aynı kaynaktır.


KAYNAK:
(1)Ahilik, Vikipedi, Özgür Ansiklopedi
(2) Uçma İsmet Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahilik, Sf 27
(3)Uçma İsmet  Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahilik Sf 73
(4) Uçma İsmet  Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahilik sf 48
(5)Ekinci Yusuf, Ahilik, Sf.102
(6) Uçma İsmet  Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahilik Sf 142
(7) Barkan İ.O “İstilaDevirlerininKolonizatörTürkDervişleriveZaviyeler” VD, sayı 2, 1942, s. 302-303