Zindanda aç bırakılarak öldürülen Türk Komutan; Afşin Bey

96

Türk Tarihi kayıtlarında iki Afşin Bey ünvanlı komutan biliniyor. Konumuz Abbasi Devleti Hükümdarı Halife Mutasım’ın Baş Komutanı Afşin Bey’dir.(D: ? Ö: 841). Asıl adı Hayder bin Kâvus(1)’ dur. Afşın adı özel bir isim olmayıp, Maveraünnehir bölgesindeki Uşrusana beylerinin sıfatı olduğundan Afşin Bey adıyla anılmıştır.

Uşrusana’lı Afşin Bey, (1016-1079) yıllarında yaşayan Selçuklu Akıncısı Bekçioğlu Afşin Bey. Değidir..

Afşin Bey Müslüman Olup Türklerden Oluşan Ordusu ile Abbasi Ordusuna Katıldı

Yazımızın konusu Abbasi Hükümdarı Halife Mutasım’ın Başkomutanı olan Afşin Bey’dir. Doğum tarihi bilinmiyor. Abbasi Hükümdarı Memun zamanında kendi isteğiyle müslüman olmuş ve ordusuyla birlikte Abbasi hükümdarı Memun’un ordusuna katılmıştır. Afşın’ın ordusu “Türk Birliği” adı ile anılıyordu.

Farsların Babek İsyanını Bastırıp, Lideri Babek’i Halifeye Teslim Etti

Abbasi hükümdarı Mutasım’ın Mısır ve Suriye valiliği sırasında Afşin Bey Ordusuyla Mutasım ile birlikte bulundu. Mısır’da patlak veren ayaklanmaları bastırdı. Mutasım’ın kardeşi Halife Memun Ölünce Mutasım Halife oldu. Afşın Bey’in en önemli askeri başarısı yirmiki yılda altı kez Abbasi Ordularını yenen Hürremi Tarikatıı Lideri Babek’in ordusunu yenmesi, kaçan Babek’i canlı yakalayıp Halifeye teslim etmesidir.

Babek İran ve Azerbaycan’da Pers Milliyetçiliğ ve Zerdüşt dininin Hürremiye Mezhebi inançları doğrultusunda yaşayan halkın lideri idi.(2) Araplara karşı Fars halkının direniş lideri Cavidan bir savaşta ölünce Hürremiye tarikatının başına Babek Geçti. Her ne kadar tarikat örgütlenmesi gibi görünse de Babek bazı kaynaklarda Farsların halk kahramanı olarak gösterilmektedir.

Hürremilik İnancı Zerdüşt Başrahibi Mazdek’in Sadık Eşi Hürrem Bint’i Kade’den gelmektedir.

Hürrem ( – 524 veya 528) Pers İmparatorluğu Şah I. Kavad döneminde yaşamış Zerdüşt dininin Başrahibi Mazdek’in eşi idi. Mazdek Başrahiplik kimliğini kullanarak Kamu hayatını, mülkiyet yapısını, sosyal yapıyı değiştiren düşünceler ileri sürdü. Onun düşünceleri büyük yankılar yarattı. Sosyalizmin çıkış noktası olarak değerlendirildi.

İmparator Kavad’ın oğlu Nuşirevan Mazdek’i tuzağa düşürüp öldürdü, Mazdek’in ölümünden sonra bütün Mazdek taraftarlarına katliam seferleri düzenlendi. Mazdek’in eserleri yakıldı, imha edildi. Mazdek’in sadık eşi Hürrem Bint-i Kade Rey tarafına kaçarak Pers Milliyetçiliği ve sosyalizm temelli Mazdek’in fikirlerinin Hürremiyye adı altında yüzyıllarca yaşamasını sağladı.(3)

Afşin Bey Babek’in Ordusunu Dağıttı, Kaçan Babek’i Alban Kralının Ülkesinde Yakaladı;

Babek’in 816 yılında Hürremilerin lideri olması ile Hürremiler harekatı hızla büyümeye başladı. Karargâh olarak Bezz Kalesi seçilmişti.

Halife’nin altı ünlü komutanını mağlup etmeyi başaran Babek Hürremilik hareketini Abbasiler açısından en korkulan isyana çevirmişti. Halife Mutasım zamanında Abbâsîler Bizans İmparatorluğu ile barış imzalayarak bütün güçlerini bu isyanı bastırmak için kullandı Yeni ordunun başına Afşin Bey getirildi. Abbâsîler karşısında gerilemeye başlayan Hürremiler’in karargâhı Bezz Kalesi 26 Ağustos 837 tarihinde ele geçirildi. Babek kuşatmayı yararak kaçmayı başardı. Bugünkü Ermenistan -Azerbaycan topraklarına kaçarak yeniden güç toplamaya çalıştı.Halkı Türk, Fars, ve Ermeni olan Alban kralı Simbat’ın yanına sığındı.
Bâbek Ayaklanması’nı desteklemek üzere doğuya ilerleyen Doğu Roma ordusu Ankara yakınlarında Afşin Bey’in Türk birliğininin yaptığı cesurca saldırılar sonucu bozguna uğradı. Ankara Abbasi İmparatorluğunun eline geçti.

Afşın Bey’e gönderilen bir haber neticesinde Babek Alban krallığında bir av partisinde yakalandı.

Üç yıllık kanlı mücadelelerden ve savaşlardan sonra 837 yılında Hurremi Babek’i tutsak ederek Abbasi Halifesi Mutasım’a teslim etti. Mutasım Babek’in çaprazdan bir kolunu ve bir bacağını kestirdi. Babek bir kolu kesilince, korkudan sarardı demesinler diye kanını yüzünü sürdü. Mutasım Babek’i halka teşhir ettikten sonra öldürttü..

Afşin Bey, Halife Mutasım’a “Devlet İçin Türk’ten İyisi Yoktur” Dedirtti.

Afşin Beyin başarıları Abbasi Devletinde büyük takdir topluyordu. Halife Mutasım’ın “Devlet Hizmeti için Türk’ten iyisi yoktur.”(4) Sözünün Nedenlerinden biri de Afşin Bey in devlet terbiyesi ve ordusunun düzen ve disiplini olmuştur.

Afşin Bey’e Mevali Muamelesi Yapılarak Zindanda Aç ve Susuz Bırakılmak Suretiyle Öldürüldü;

Afşin Bey’in tüm hizmetleri ve sadakatine rağmen mevali (Köle Müslüman) muamelesi gösterilerek, rakipleri tarafından Çeşitli iftiralar ile hükümdarın gözünden düşürüldü. Zindana atıldı. Yapılan mahkemede suçsuz yere suçlandı. kendisinin müslüman olmadığı ileri sürüldü. Mahküm edilen Afşın Bey hapishanede aç bırakılarak 841 yılında öldürüldü.
Mevâli, İslam tarihinde ve cahiliye devrinde toplumdaki kişilerden birinin ya da çoğunluğunun isteğiyle kabileye katılan insanlara/kölelere Arapların verdiği addır. Sonradan Müslüman olmuş Arap olmayanlara da Araplar tarafından mevali muamelesi yapılmıştır. Mevali politikalarını zamanla Türkler ve İranlılar Milli bilinçleri ile yok etmişlerdir. Türklerin ve Farsların mevali anlayışına karşı verdikleri mücadelenin adı şuubiye hareketi olarak tarihe geçmiştir.

KAYNAK : (1) Wikipedia.org
(2)Mezhepler ve Tarikatlar AnsiklopedisiS:90-91
(3) Wikipedia.org
(4) Nizamü’l – Mülk Siyaset –Name (Çeviri Mehmet Altan Köymen) Sf. 63